مقایسه سطح دانش و نگرش زیست محیطی دانش آموزان مقطع دبیرستان در مدرسه زیست محیطی و مدرسه غیر زیست محیطی به منظور دستیابی به اهداف توسعه پایدار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد آموزش محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

2 استادیار گروه مدیریت محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران *(مسئول مکاتبات).

3 استادیار گروه مدیریت محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

چکیده

تحقیق حاضر به مقایسه سطح دانش و نگرش زیست­محیطی دانش آموزان پایه دوم دبیرستان رشته تجربی در مدرسه زیست­محیطی (مدرسه سبز) و مدرسه غیر زیست­محیطی پرداخته است. با توجه به محدود بودن تعداد دبیرستان­های زیست­محیطی در شهر تهران، یک مدرسه غیرانتفاعی دخترانه پیش رو در این زمینه در منطقه 2 آموزش و پرورش شهر تهران به عنوان جامعه آماری مدرسه زیست­محیطی انتخاب و با استفاده از فرمول کوکران، حجم نمونه آماری 50 نفر محاسبه شد. پس از بررسی­های لازم و انتخاب مدارس غیرزیست­محیطی، با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه آماری مدارس غیرزیست محیطی 42 نفر به دست آمد. روش تحقیق این پژوهش توصیفی از نوع پیمایشی می­باشد. در راستای این تحقیق از یک پرسش­نامه سنجش دانش زیست­محیطی و یک پرسش­نامه سنجش نگرش زیست­محیطی بر مبنای طیف لیکرت استفاده شد. نتایج تحقیق با استفاده از آزمون یومان ویت نی و آزمون تی گروه­های مستقل نشان داد که سطح دانش زیست­محیطی در هر 5 بخش ارایه شده و نیز سطح نگرش زیست­محیطی دانش­آموزان مدرسه زیست­محیطی در مقایسه با دانش­آموزان مدرسه غیرزیست­محیطی به شکل معنی­داری بالاتر است.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

پایداری، توسعه و محیط زیست، دوره دوم، شماره 3، تابستان 98

مقایسه سطح دانش و نگرش زیست محیطی دانش آموزان مقطع دبیرستان در مدرسه زیست محیطی و مدرسه غیر زیست محیطی به منظور دستیابی به اهداف توسعه پایدار

 

  مژگان اکبری آرمند[1]

 فرزام بابایی[2]*

farzam.babaie@gmail.com

علی محمدی2

  ناصر محرم نژاد2

 

چکیده

تحقیق حاضر به مقایسه سطح دانش و نگرش زیست­محیطی دانش آموزان پایه دوم دبیرستان رشته تجربی در مدرسه زیست­محیطی (مدرسه سبز) و مدرسه غیر زیست­محیطی پرداخته است. با توجه به محدود بودن تعداد دبیرستان­های زیست­محیطی در شهر تهران، یک مدرسه غیرانتفاعی دخترانه پیش رو در این زمینه در منطقه 2 آموزش و پرورش شهر تهران به عنوان جامعه آماری مدرسه زیست­محیطی انتخاب و با استفاده از فرمول کوکران، حجم نمونه آماری 50 نفر محاسبه شد. پس از بررسی­های لازم و انتخاب مدارس غیرزیست­محیطی، با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه آماری مدارس غیرزیست محیطی 42 نفر به دست آمد. روش تحقیق این پژوهش توصیفی از نوع پیمایشی می­باشد. در راستای این تحقیق از یک پرسش­نامه سنجش دانش زیست­محیطی و یک پرسش­نامه سنجش نگرش زیست­محیطی بر مبنای طیف لیکرت استفاده شد. نتایج تحقیق با استفاده از آزمون یومان ویت نی و آزمون تی گروه­های مستقل نشان داد که سطح دانش زیست­محیطی در هر 5 بخش ارایه شده و نیز سطح نگرش زیست­محیطی دانش­آموزان مدرسه زیست­محیطی در مقایسه با دانش­آموزان مدرسه غیرزیست­محیطی به شکل معنی­داری بالاتر است.

واژه­های کلیدی: مدرسه زیست محیطی، مدرسه سبز، دانش زیست محیطی، نگرش زیست محیطی.

 

J. Sus. Dev. & Env., Vol 2, No.3, Summer 2019

 

Nuclear energy and Environmental Quality Approach to Data Integration

 

Mojgan Akbari Armand [3]

Farzam Babaie [4]*

farzam.babaie@gmail.com

Ali Mohammadi 2

Naser Moharamnejhad 2

 

Abstract

The present research aimed to make a comparative study on environmental knowledge and attitude of the secondary school students in 2nd grade of biology course in Eco School (Green School) and Non-Eco school. Due to limited number of Eco high schools in Tehran, a pioneer non-governmental school for girls at Tehran Education Organization District 2 was chosen as an Eco school statistical population, and using Cochran sample size formula, a sample size of 50 individuals was estimated for it. After close investigations, proper Non-Eco schools were selected, and a sample size of 42 individuals was obtained for it by using Cochran formula. The descriptive methodology employed in this study was a survey type, relying on a questionnaire for assessment of environmental knowledge as well as a questionnaire for assessment of environmental attitude based on Likert Spectrum. Student's t-distribution and Mann-Whitney tests were also carried out to verify the hypotheses. Finally, the results revealed that the Eco school students’ environmental knowledge in the entire the 5 areas and their environmental attitude were meaningfully higher as compared to Non-Eco School students.

Keywords: Eco school, Green school, Environmental knowledge, Environmental attitude.

 

 

 

 

 

 

 

 

زمینه و هدف

 

بدون تردید یکی از اساسی ترین رسالت­های مسئولین نظام آموزش و پرورش، حاکمیت بخشیدن به ارزش­ها می­باشد. در این رهگذر بیش­ترین مسئولیت متوجه دست اندرکاران نظام آموزش رسمی کشور است (1).

نوجوانان امروزی به زودی شهروند می­شوند و رای آن­ها نه تنها بر روی محیط­زیست مجاور خود اثر می گذارد، بلکه بر روی کشور و جهان نیز اثرگذار خواهد بود (2).

محیط­زیست را می توان از پایه به طور آموزش رسمی آغاز نمود و تغییراتی را در نگرش، دانش، مهارت­های دانش‌آموزان در رابطه با محیط­زیست ایجاد نمود (3) . هدف از آموزش محیط زیست فقط داشتن اطلاعات درباره آن نیست، بلکه به دست آوردن نگرش و رفتارهایی برای پیشرفت و حفاظت از محیط زیست و شیوه های حل مشکلات آن است (4).

 دانش به منزله یک ضرورت برای انجام موفقیت­آمیز فعالیت­ها قلمداد می­شود. در واقع دانش به مثابه ابزاری برای چیره شدن بر موانع روان شناختی نظیر ناآگاهی یا اطلاعات غلط به کار گرفته می­شود. اگر چه دانش همیشه تاثیر مستقیم بر رفتار ندارد، اما مکانیسم­های دیگری را تقویت می­کند که تغییر رفتار را تسهیل می کند (5). دانش عبارت است از اعتقاد به دانسته­ها و معلومات و دانش و همچنین می تواند به جزیی از شناخت اشاره شود (2). هینز دانش را به دو مولفه تقسیم کرده است: «دانش موجود از مسئله» و «دانش درباره راه حل­های رفتاری و مؤثر بودن آن­ها». مهارت به توانایی کاربرد چنین دانشی برای مسایل خاص اتلاق می­شود، اما مهارت خود برای ارزیابی رفتار کافی نیست، بلکه هم­چنین فرد باید بخواهد کارها را درست انجام دهد (از طریق منبع کنترل، نگرش و مسئولیت پذیری شخصی) و ادامه خط و نگرش مثبت به رفتارهای مسئولانه محیطی داشته باشد که در این صورت فرد آمادگی بیش­تری برای رفتارهای مسئولانه محیطی خواهد داشت (6). نگرش زیست محیطی بخشی از ارزش­ها و احساس نگرانی­ها برای محیط­زیست و انگیزشی برای فعالیت­های مشارکتی در توسعه زیست محیطی و حفاظت از محیط زیست می باشد (5). برخی از بحران­های زیست­محیطی اخیر در نگرش افراد نسبت به محیط­زیست ریشه دارد مگر این که چیزی نگرش آن­ها را تغییر دهد و رابطه مثبتی بین آنان و طبیعت، کیفیت محیط­زیست و در نتیجه کیفیت زندگی که ممکن است تخریب شود، ایجاد کند (5). مطالعات سیرز نشان می دهد که چهار سطح تغییر در رفتار فرد وجود دارد، ابتدا دانش فرد می­باید تغییر پیدا کند، این تغییر در دانش موجب تغییر نگرش و تغییر نگرش موجب تغییر رفتار فردی و تغییر رفتار فردی موجب تغییر رفتار گروهی می­گردد. تغییر نگرش فرد نسبت به دانش فردی وی به زمان بیش­تری نیاز دارد. تغییر در نگرش فرد می تواند بر رفتار وی و در نهایت بر رفتار گروهی (اجتماعی و سازمانی) وی تاثیر بگذارد (7).

مدرسه و محیط آموزشی آن می­تواند در جهت تحقق اهداف مطرح شده بسیار موثر باشد. این عقیده که ابعادمدرسه ارزش­های فردی را انتقال می­دهند بعدها توسطمورویبا این بیان حمایت شد: یادگیری محیط­زیست و ابعادش در مجموع باورهـای فـردی، ارزشـ­های اجتماعی و در نهـایت گرایش­های ما را به سمت محیـط­زیست و همسـایگان جهانی­مان ایجاد می­کند (8).

واژه مدرسه زیست محیطی (مدرسه سبز) واژه­ای است که توجه مسئولین نظام آموزشی کشور را به خود جلب کرده است. فعالیت­هایی نیز در این راستا شروع شده است.

وجود چنین مدرسه­هایی ابزار آموزشی برای آموزش شیوه­های پایدار به دانش آموزان است (9). این مدارس هم از طریق استقرار نشانه­های زیست محیطی در مدرسه و هم از طریق آموزش­های متنوع تلفیقی با دروس، می­تواند به شکل مؤثری در نهادینه کردن ارزش­های زیست محیطی در دانش­آموزان نقش مهمی ایفا کند.

یک مدرسه سبز وسیله­ای است برای ایجاد یک محیط آموزشی سالم برای دانش آموزان و معلمان تا صدمات محیطی را کاهش دهد و نیز هزینه­های عملیاتی کاهش می­یابد که به موجب آن انرژی، منابع و پول ذخیره می­شود. مزایای مدارس سبز عبارتند ‌‌از: مزایای ذخیره انرژی، مزایای دور ریز کمتر، مزایای منابع آب و فاضلاب، مزایای سلامتی و یادگیری و مزایای مالی (10) .

طرح مدرسه زیست محیطی(مدرسه سبز) در ایران:طرح مدرسه زیست محیطی در کشور ما با همکاری سازمان آموزش و پرورش، سازمان حفاظت محیط­زیست، شهرداری تهران و سازمان­های غیردولتی ، فعالیت خود را آغاز کرده است.

فعالیت­های مدارس زیست ­محیطی هماهنگ با NGO[5] فعال زیست محیطی [6] FEE  می باشد. تعدادی از این مدارس با سایرNGO های فعال زیست­محیطی مانند لایف لینک[7]  نیز همکاری دارند. بنیاد  FEE نهاد مستقل و غیر دولتی است که که در سال 1981 در اروپا تاسیس شد و مقر دبیرخانه آن در کشور دانمارک می­باشد. بیش از 75 کشور از جهان عضو این نهاد بین­المللی هستند. برنامه بنیاد بین­المللی  FEEبرای مدارس زیست محیطی جهان شامل 7 مرحله می­باشد. این طرح تاکنون دربیش از 50 کشور جهان و برای بیش از 10 میلیون دانش آموز اجرا گردیده است (11).

7 مرحله فرایند مـدارس زیست محیطی به قـرار زیر است که به اختصار به آنها پرداختـه شده است. هر مدرسه ای می تواند خود را با آن مطابق کند:

1- تشکیل کمیته مدارس اکو (زیست محیطی): تشکیل کمیته، یک نیروی محرک در فرآیند تبدیل به مدارس زیست محیطی است و گام اول به سوی مدرسه زیست محیطی شدن است. اعضای کمیته می­تواند شامل شاگردانی از هر سال تحصیلی، اعضای انجمن مدرسه، معلمان، اولیا و مربیان، کارمندان غیرآموزشی، مدیر بازرگانی و ناظران یا مربی بهداشت، نماینده­ای از انجمن محلی و یا نماینده­ای از سازمان محیط­زیست محلی باشد.

2- بازنگری زیست محیطی: در این مرحله مدرسه می­تواند تاثیراتش را در زمینه­های مختلف (مثل میزان زباله تولیدی ارسالی برای دفن، میزان کاغذ مصرفی، میزان برق مصرفی، زباله­های قابل بازیافت و …) و همه زمینه­هایی را که مدرسه ممکن است بر آن موثر باشد، بررسی کند و چک لیست­هایی ارایه دهد.

- برنامه عملیاتی(روش اجرایی): برنامه عملیاتی، هسته کار مدارس زیست­محیطی می­باشد و باید به کمک اطلاعات حاصل از بررسی­های زیست محیطی، کامل گردد. این اطلاعات، در شناخت موارد و زمینه­های اولویت دار و ایجاد یک برنامه عملیاتی و انتخاب اهداف واقع گرایانه و قابل دسترسی و تعیین موعد مقرر برای ارتقای عملکرد زیست محیطی در مقوله­های خاص و تخصیص مسئولیت­ها در هر مرحله کمک می کند و این امر تا جایی که ممکن است باید با برنامه درسی مرتبط شود و ترتیبات لازم را برای ممیزی و ارزیابی فراهم آورد.

4- نظارت و ارزیابی: باید دریابیم که آیا با موفقیت به اهدافمان رسیده­ایم یا خیر؟ و باید میزان پیشرفت­مان را نظارت و ارزیابی کنیم. نظارت و ارزیابی پیشرفت کار در مدارس زیست محیطی (مدارس اکو)، فرصتی عالی برای پیوند زدن آن با برنامه درسی است به خصوص در دروس ریاضی، کامپیوتر و انگلیسی. هم­چنین در سایر زمینه ها مثل توانایی حل مسئله و یادگیری تفکر انتقادی و کار گروهی نیز نقش دارد.

5- انطباق با برنامه درسی (آموزش): ضمن ارتقای شرایط برنامه، ارتباط دادن فعالیت­های مدارس زیست محیطی (مدارس اکو) به برنامه درسی، تضمینی بر این واقعیت است که برنامه مدارس اکو با جامعه مدرسه ادغام می شوند.

6- اطلاع رسانی و مشارکت: یکی از اهداف اصلی برنامه مدارس اکو (زیست­محیطی)، افزایش آگاهی عمومی از فعالیت­های زیست محیطی مدرسه و جامعه محلی و اطمینان از این که افراد زیادی شانس شرکت کردن را دارند، می باشد.

7- تدوین نظام نامه (خط مشی) زیست­محیطی: بیانیه­ای است که نشان می­دهد مدرسه متعهد به بهبود شرایط زیست محیطی است. نظام‌نامه زیست محیطی اهداف اصلی از برنامه عملی و اقدامات اصلی که دانش آموزان و سایرین باید انجام دهند را فهرست می کند (12)  .

با توجه به این که مدرسه زیست محیطی در کشور ما موضوعی نسبتا نو تلقی می­شود، هدف از این پژوهش مقایسه سطح دانش و نگرش زیست محیطی دانش آموزان محصل در مدرسه زیست محیطی و مدارس غیر زیست محیطی و بیان تاثیر این مدارس در زمینه ارتقای سطح دانش و نگرش زیست محیطی می­باشد. به امید این که برنامه­ریزی بیش­تر در زمینه برپایی این مدارس با همکاری آموزش و پرورش، سازمان حفاظت محیط­زیست و شهرداری­ها و سازمان­های غیردولتی صورت گیرد.

روش بررسی

روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش روش تحقیق توصیفی از نوع پیمایشی می­باشد. یک دبیرستان غیرانتفاعی دخترانه پیش رو در زمینه فعالیت­های زیست محیطی، در منطقه 2 آموزش و پرورش شهر تهران (مجتمع آموزشی سوده)، به عنوان نمونه مورد مطالعه مدرسه زیست محیطی انتخاب شد. حجم جامعه آماری شامل دانش آموزان پایه دوم رشته تجربی این مدرسه 58 نفر و با استفاده از فرمول انتخاب حجم نمونه کوکران و احتساب درصد خطای 05/0 حجم نمونه آماری 50 نفر دانش آموز محاسبه شد.

مدرسه غیر زیست محیطی مورد نظر می­بایست مدرسه­ای باشد که از لحاظ متغیرهای جنسیت، رشته تحصیلی، شرایط منطقه­ای، شرایط اقتصادی و میانگین سطح تحصیلی دانش آموزان با مدرسه زیست محیطی مورد مطالعه منطبق باشد. به این منظور پس از بررسی­های لازم در این منطقه، 3 مدرسه غیرانتفاعی دخترانه از لحاظ متغیرهای ذکر شده با مدرسه زیست محیطی مورد مطالعه، منطبق به دست آمد و مجموع دانش آموزان پایه دوم دبیرستان رشته تجربی در این مدارس به تعداد 48 نفر به عنوان جامعه آماری مدرسه غیر زیست­محیطی انتخاب شدند. سپس با استفاده از فرمول کوکران و احتساب درصد خطای 05/0 تعداد نمونه آماری مدارس غیر زیست محیطی 42 نفر برآورد شد.

جهت بررسی تطبیقی سطح دانش و نگرش زیست محیطی

 

 

 

دانش آموزان از دو نوع پرسش­نامه استفاده شد. از یک نوع پرسش­نامه جهت سنجش دانش زیست محیطی دانش آموزان شامل 18 سوال در 5 بخش جداگانه (شناخت آلودگی هوا، شناخت مراتع، جنگل و بیابان، شناخت منابع آب، شناخت منابع انرژی، شناخت زباله و فاضلاب) استفاده شد. همچنین جهت بررسی نگرش زیست محیطی دانش آموزان از یک نوع پرسش نامه سنجش نگرش زیست محیطی شامل 15 سوال بر مبنای طیف لیکرت استفاده شد.

پس از بررسی بر روی پرسش نامه های به دست آمده و اعمال سوالات کنترلی در پرسش­نامه، تعداد 2پرسش نامه از مدرسه زیست محیطی و 1 پرسش نامه از مدرسه غیر زیست محیطی از اعتبار لازم برای تحلیل برخوردار نبوده و حذف گردیدند. به این ترتیب تعداد 48 پرسش نامه کنترل شده به عنوان نمونه آماری مدرسه زیست محیطی و تعداد 41 پرسش نامه کنترل شده به عنوان نمونه آماری مدارس غیر زیست محیطی مورد تحلیل قرار گرفت. روایی هر دو پرسش نامه با استفاده از نظرات افراد متخصص تأیید شد و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ برای پرسش نامه دانش 739/0و برای پرسش نامه نگرش 775/0 تأیید گردید.

یافته ها

جهت بررسی نرمال بودن داده ها از آزمون کولموگروف- اسمیرنوف[8] استفاده شد و جهت بررسی فرضیه ها از آزمون t گروه های مستقل[9] و آزمون یومان ویت نی[10] استفاده گردید. کلیه عملیات آماری از طریق نرم افزار SPSS20 انجام گرفت.

- بررسی آزمون نرمال بودن داده ها:

برای بررسی آزمون نرمال بودن داده ها،  H0 و H1 مطابق رابطه زیر در نظر گرفته شده است:

H0= داده ها از توزیع نرمال پیروی می نماید.

H1= داده ها از توزیع نرمال پیروی نمی نماید.

 

نتایج آزمون کولموگروف- اسمیرنوف در جدول1 نشان می‌دهد میزان z محاسبه شده در سطح آلفای05/0معنادار نیست (173/0z=) و فرض صفر مبنی بر نرمال بودن نمرات مربوط به  نگرش زیست محیطی رد نمی‌شود در نتیجـه می‌توان گفت داده­های مربوط به نگرش زیست محیطی دارای توزیع نرمال می‌باشند. بر همین اساس لازم است از آزمون پارامتریک برای آزمون فرضیه‌ مربوط به نگرش استفاده کرد.

 

 

 

جدول1-  آزمون کولموگروف- اسمیرنوف جهت بررسی نرمال بودن داده‌های نگرش زیست محیطی

آزمون کولموگروف اسمیرنوف(z)

11/1

سطح معنی داری

173/0

 

 

 

 

 

 نتـایج آزمـون کولموگروف- اسمیرنوف در جـدول 2 نشـان می دهد میزان z در هر پنج بخش دانش زیست محیطی در سطح آلفای 05/0 معنادار است (000/0= z) و فرض صفر مبنی بر نرمال بودن نمرات مربوط به سنجش دانش زیست محیطی رد می شود. در نتیجه می­توان گفت نمرات مربوط به سنجش سطح دانش زیست محیطی دارای توزیع نرمال نمی باشند، بر همین اساس لازم است از آزمون ناپارامتریک برای آزمون فرضیه مربوط به دانش زیست محیطی استفاده کرد.


 

جدول2-  آزمون کولموگروف- اسمیرنوف جهت بررسی نرمال بودن داده های دانش زیست محیطی


 

آزمون کولموگروف اسمیرنوف (z)

سطح معنی داری

بخش هوا

65/2

000/0

بخش جنگل و مرتع

04/2

000/0

بخش آب

11/2

000/0

بخش انرژی

69/2

000/0

بخش زباله و فاضلاب

51/2

000/0

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

آزمون فرضیه ها:

برای این تحقیق دو فرضیه در نظر گرفته شده است:

 فرضیه اول: سطح دانش زیست محیطی دانش آموزان محصل در مدرسه زیست محیطی در زمینه شناخت آلودگی­های هوا، شناخت مراتع جنگل و بیابان، شناخت منابع آب، شناخت منابع انرژی، شناخت زباله و فاضلاب در مقایسه با دانش آموزان محصل در مدرسه غیر زیست محیطی بالاتر است. برای آزمون این فرضیه از آزمون یومان و یت نی استفاده شد. در این آزمون،  H0و H1 مطابق رابطه رو به رو در نظر گرفته شده است.

H0:M1=M2                                                                                                       H1:M ≠ M2

 

(M1 میانگین سطح دانش زیست محیطی مدرسه زیست محیطی)، (M2 میانگین سطح دانش زیست محیطی مدرسه غیرزیست محیطی)

 

 


 

 

 

جدول 3- نتایج آزمون یومان ویت نی


سطح معنی داری

آزمون یومان‌ویت نی

 

001/0

5/286

بخش هوا

001/0

5/431

بخش مرتع،جنگل و بیابان

001/0

111

بخش آب

001/0

5/79

بخش انرژی

001/0

50/40

بخش زباله و فاضلاب

001/0

9

دانش کل

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نتایج جدول 3 نشان می دهد که میزان یومان ویت نی در هر پنج بخش در سوالات مربوط به شناخت آلودگی­های هوا، شناخت مرتع، جنگل و بیابان، شناخت منابع آب، شناخت منابع انرژی، شناخت زباله و فاضلاب در سطح آلفای 05/0 معنادار است و این سطح معنی داری 001/0 به دست آمده است. جدول 4 میانگین­های رتبه ای را در زمینه دانش زیست محیطی در دو نوع مدرسه زیست محیطی و غیر زیست محیطی هم مقایسه می کند. مشاهده می شود که در هر پنج بخش سوالات دانش زیست محیطی، میانگین رتبه­ای در مدرسه زیست محیطی بالاتر از مدرسه غیرزیست محیطی است.

 

 

 

جدول 4- مقایسه میانگین رتبه­ای

بخش مربوط به سوالات

مدرسه

تعداد

میانگین رتبه ای

مجموع رتبه ها

هوا

غیرزیست محیطی

زیست محیطی

کل

41

48

89

99/27

53/59

5/1147

5/2857

مراتع و جنگل

غیرزیست محیطی

زیست محیطی

کل

41

48

89

52/31

51/56

5/1292

5/2712

آب

غیرزیست محیطی

زیست محیطی

کل

41

48

89

71/23

19/63

972

3033

انرژی

غیرزیست محیطی

زیست محیطی

کل

41

48

89

94/22

84/63

940

3064

زباله و فاضلاب

غیرزیست محیطی

زیست محیطی

کل

41

48

89

99/21

66/64

5/901

5/3103

دانش کل

غیرزیست محیطی

زیست محیطی

کل

41

48

89

22/21

31/65

870

3135


فرضیه دوم: سطح نگرش زیست محیطی دانش آموزان محصل در مدرسه زیست محیطی در مقایسه با دانش‌آموزان محصل در مدرسه غیر زیست محیطی بالاتر است. در این آزمون،  H0 و H1 مطابق رابطه زیر در نظر گرفته شده است.

H0:M1=M2                                                                                                       H1:M ≠ M2

 

(M1  میانگین سطح نگرش زیست محیطی مدرسه زیست محیطی)، (M2 میانگین سطح نگرش زیست محیطی مدرسه غیر زیست محیطی)

 

برای آزمون این فرضیه از آزمون t گروه­های مستقل استفاده

شد. با توجه به جدول 5 نتایج نشان می دهد، t مشاهده شده در سطح آلفای 05/0 معنادار است و این سطح معنی­داری 001/0 به دست آمد.

جدول 6 میانگین نمره نگرش زیست محیطی را در دو نوع مدرسه زیست محیطی و غیر زیست محیطی نشان می دهد. با توجه به مقایسه میانگین­ها (جدول 6) مشاهده می شود که مدرسه زیست محیطی دارای میانگین نمره نگرش 08/4 از سقف نمره 5 و مدرسه غیر زیست محیطی دارای میانگین نمره 29/3 از سقف نمره 5 می‌باشد.

 

 

جدول 5 - آزمون t گروههای مستقل

 

نگرش

آزمون  f یکسانی واریانس ها

F

026/0

سطح معناداری

872/0

آزمون t برای مقایسه گروهها

t

89/7

درجه آزادی

87

سطح معناداری

001/0

تفاوت میانگین ها

782/0

 

جدول 6 - میانگین سطح نگرش زیست محیطی مدرسه زیست محیطی و غیر زیست محیطی

مدرسه

تعداد

میانگین

انحراف استاندارد

خطای معیار

غیر زیست محیطی

زیست محیطی

41

48

29/3

08/4

492/0

443/0

076/0

063/0

 

 

 

 


بحث و نتیجه گیری


با توجه به نتایج حاصل از آزمون یومان ویت نی و به دست آمدن سطح معنی داری 001/0 در هر پنج بخش دانش زیست محیطی، فرض صفر تحقیق مربوط به این آزمون(H0 )رد می­شود. با توجه به مقایسه میانگینهای رتبه ای(جدول 4)، مشاهده می شود که سطح دانش زیست محیطی دانش آموزان محصل در مدرسه زیست محیطی نسبت به دانش آموزان محصل در

مدرسه غیرزیست محیطی در هر پنج بخش دانش (شناخت آلودگی هوا، شناخت مرتع جنگل و بیابان، شناخت منابع آب، شناخت منابع انرژی و شناخت زباله و فاضلاب) بالاتر است. بنابراین فرضیه اول تحقیق تایید می شود.

هم­چنین با توجه به نتایج حاصل از آزمون t گروه­های مستقل و به دست آمدن سطح معنی­داری 001/0 برای نگرش

 

زیست محیطی، فرض صفر تحقیق مربوط به این آزمون (H0) رد می­شود. با توجه به مقایسه میانگین نگرش زیست محیطی، مشاهده می­شود که سطح نگرش زیست محیطی دانش آموزان محصل در مدرسه زیست محیطی نسبت به دانش آموزان محصل در مدرسه غیرزیست محیطی بالاتر است. بنابراین فرض دوم تحقیق نیز تایید می­گردد.

بنابراین به طور کلی می­توان نتیجه گرفت که دانش آموزان محصل در مدرسه زیست محیطی دارای سطح دانش و نگرش بالاتری نسبت به دانش آموزان محصل در مدرسه غیرزیست محیطی می باشند.

نتایج سایر تحقیقات انجام گرفته در این راستا نیز حاکی از تاثیر آموزش محیط زیست بر افزایش دانش و نگرش دانش­آموزان می­باشد. در پژوهشی در زمینه مقایسه تغییر ارزش­های زیست محیطی در طی یک دوره چهار ماهه در کانادا درمدرسه محیط­زیستی و مدرسه غیرمحیط­زیستی نشان داده شد که دانش آموزان مدرسه زیست­محیطی در ابتدا و انتهای این دوره دارای سطح بالای نمره بیان­گر ارزش زیست محیطی بودند و تفاوت معنی­داری در ابتدا و انتهای دوره مشاهده نشد، ولی در مدرسه غیرزیست محیطی پس از پایان دوره چهارماهه با اعمال آموزش­ها و فعالیت­های زیست محیطی نمره بیان­گر ارزش زیست محیطی دانش آموزان پیشرفت نشان داد (8). در پژوهش اجرای سیستم مدیریت زیست محیطی درمدارس ابتدایی جنوب آفریقا نتایج تحقیق پس از اجرای دو ساله این سیستم بیان­گر آن بود که نمرات مرتبط با پارامترهای نگرش و هم­چنین اقدامات زیست محیطی مدارس در زمینه حفاظت از منابع آب، مدیریت زباله و سبزی کاری به شکل مؤثری بهبود یافت(13). هم­چنین نتایج تحقیق در زمینه بررسی تاثیر آموزش­های زیست محیطی بر تغییر نگرش دانش آموزان پایه پنجم ناحیه سه شهر کرمانشاه نشان داد که بین میانگین نمره سطح نگرش زیست محیطی گروه آزمایش در پیش آزمون و پس آزمون  تفاوت آماری معنی داری وجود دارد، در حالی که بین میانگین نمره سطح نگرش زیست محیطی گروه گواه در پیش آزمون و پس آزمون تفاوت آماری معنی­داری وجود ندارد (7). نتایج پژوهش بررسی نگرش­های زیست محیـطی دانش آموزان راهنمایی و متوسطه مدارس آموزشی جزیره کیش نشان داد که میانگین نمره سطح نگرش زیست محیطی دانش آموزان راهنمایی و متوسطه در حد مناسبی می­باشد و دانش عمومی زیست محیطی مهمترین عامل موثر بر نگرش زیست محیطی آنان محسوب می شود. نشان داده شد که هر چه دانش عمومی دانش آموزان نسبت به محیط زیست بیش­تر باشد، نگرش آنان نسبت به محیط زیست مثبت­تر است (5). در پژوهش اجرای طرح آموزش بهینه­سازی مصرف انرژی در مدارس شهر اصفهان نتایج ارزیابی­ها نشان دادند که اجرای این دوره آموزشی توانسته بود 94 درصد دیدگاه معلمان را درباره مدیریت مصرف انرژی تغییر دهد. در مورد دانش آموزان با بررسی قبض برق مصرفی خانواده آن­ها مشخص شد که ماهیانه به طور متوسط 24 کیلو وات ساعت در مصرف برق هرخانوار صرفه جویی شده است (14).

امید است نتایج به دست آمده از این تحقیق، انگیزه لازم برای پژوهش­های بیش­تر جهت عملکرد موفق تر این مدارس در تغییر سطح دانش و نگرش و رفتار زیست­محیطی دانش آموزان، هم­چنین همکاری­های بیش­تر سازمانهای مربوط را رقم بزند.

منابع

1-      شمسی پاپکیاده، سیدزهرا. شبیری، سید محمد. «راههای نهادینه کردن ارزشهای زیست محیطی از طریق دبیران». اولین همایش ملی حفاظت و برنامه ریزی محیط زیست. ۱۳۹۱.

2-      شبیری سید محمد، عبدالهی سهراب. « نظریه ها وکاربردهای آموزش محیطزیست». تهران: دانشگاه پیام نور; ۱۳۸۸.

3-      کریمی، سعیده. چگونگی ایجاد و روند مدیریت مدارس زیست محیطی در کشورهای پیشرو و ارائه مدلی با قابلیت اجرایی در ایران. تهران: دانشگاه پیام نور واحد ری; ۱۳۹۰.

4-      Tayci F, Uysal F. A Study for Determining the Elemantary School Students’ Environmental Knowledge and Environmental Attitude Level. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 2012; 46:5718-22.

5-      استوار، سمانه. شاه ولی، منصور. سامانی، سیامک.« بررسی نگرشهای زیست محیطی دانش آموزان راهنمایی و متوسطه مدارس آموزشی جزیره کیش». اولین همایش ملی حفاظت و برنامه ریزی محیط زیست. ۱۳۹۱.

6-      صالحی عمران، ابراهیم. آقامحمدی، علی. «بررسی دانش و نگرش و مهارتهای زیست محیطی معلمان آموزش دوره ابتدایی استان مازندران». فصلنامه تعلیم و تربیت. ۱۳۸۷;۹۵.

7-      سعیدی پور، بهمن. مهدیزاده، حسین. کلانتری، لیدا. «بررسی تأثیرآموزشهای زیست محیطی بر تغییر نگرش دانش آموزان پایه ی پنجم ناحیه ی 3 شهر کرمانشاه». دومین کنفرانس برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست، ۱۳۹۱.

8-      Simonetti SJ. Children's Environmental Values: Comparison of a Toronto District School Board Ecoschool and Non-Ecoschool2008.

9-      صفری، زهرا. ملک محمودی، رضا. «مدرسه سبز، رویکردی پایدار در طراحی مراکز آموزشی». دومین همایش ملی معماری پایدار،همدان. ۱۳۹۰.

10-  .Ramli NH, Haji Masri M, Haji Mohd MZ, Abd Hamid TN. A Comparative study of green School Guidelines. Procedia Social and Behavioral Scinces. 2012;50:462 - 71.

11-  ستاد محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران،گروه آموزش، «معرفی طرح مدرسه سبز». تهران۱۳۹۲.

12-  Available from FEE: http://www.eco-schools.org/menu/about/programme

13-  Hens L, Wiedemann T, Raath  S, Stone R, Renders P, Craenhals  E, et al. Monitoring environmental management at Primary Schools in South Africa. Jornal of Cleaner Production. 2010;18:666-77.

14-  صادقی، نوربخش. بخشی، منظراله. «اجرای طرح آموزش بهینه سازی مصرف انرژی (بهسامان) در مدارس شهر اصفهان». ششمین همایش ملی انرژی. ۱۳۸۶.


 



[1]- کارشناس ارشد آموزش محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

[2]-  استادیار گروه مدیریت محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران *(مسئول مکاتبات).

[3]- MSc in Environmental Education, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran  *(Corresponding Author).

[4]- Assistant Professor Environmental Management, Science and Research Branch, Islamic Azad University Tehran, Iran.

[5]- Non Government Organization

[6] -Foundation for Environmental Education

[7]- Life-Link

[8]- Kolmogorov-Smirnov test

[9]- Student's t-distribution test

[10]- Mann-Whitney test

 

 

1-      شمسی پاپکیاده، سیدزهرا. شبیری، سید محمد. «راههای نهادینه کردن ارزشهای زیست محیطی از طریق دبیران». اولین همایش ملی حفاظت و برنامه ریزی محیط زیست. ۱۳۹۱.

2-      شبیری سید محمد، عبدالهی سهراب. « نظریه ها وکاربردهای آموزش محیطزیست». تهران: دانشگاه پیام نور; ۱۳۸۸.

3-      کریمی، سعیده. چگونگی ایجاد و روند مدیریت مدارس زیست محیطی در کشورهای پیشرو و ارائه مدلی با قابلیت اجرایی در ایران. تهران: دانشگاه پیام نور واحد ری; ۱۳۹۰.

4-      Tayci F, Uysal F. A Study for Determining the Elemantary School Students’ Environmental Knowledge and Environmental Attitude Level. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 2012; 46:5718-22.

5-      استوار، سمانه. شاه ولی، منصور. سامانی، سیامک.« بررسی نگرشهای زیست محیطی دانش آموزان راهنمایی و متوسطه مدارس آموزشی جزیره کیش». اولین همایش ملی حفاظت و برنامه ریزی محیط زیست. ۱۳۹۱.

6-      صالحی عمران، ابراهیم. آقامحمدی، علی. «بررسی دانش و نگرش و مهارتهای زیست محیطی معلمان آموزش دوره ابتدایی استان مازندران». فصلنامه تعلیم و تربیت. ۱۳۸۷;۹۵.

7-      سعیدی پور، بهمن. مهدیزاده، حسین. کلانتری، لیدا. «بررسی تأثیرآموزشهای زیست محیطی بر تغییر نگرش دانش آموزان پایه ی پنجم ناحیه ی 3 شهر کرمانشاه». دومین کنفرانس برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست، ۱۳۹۱.

8-      Simonetti SJ. Children's Environmental Values: Comparison of a Toronto District School Board Ecoschool and Non-Ecoschool2008.

9-      صفری، زهرا. ملک محمودی، رضا. «مدرسه سبز، رویکردی پایدار در طراحی مراکز آموزشی». دومین همایش ملی معماری پایدار،همدان. ۱۳۹۰.

10-  .Ramli NH, Haji Masri M, Haji Mohd MZ, Abd Hamid TN. A Comparative study of green School Guidelines. Procedia Social and Behavioral Scinces. 2012;50:462 - 71.

11-  ستاد محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران،گروه آموزش، «معرفی طرح مدرسه سبز». تهران۱۳۹۲.

13-  Hens L, Wiedemann T, Raath  S, Stone R, Renders P, Craenhals  E, et al. Monitoring environmental management at Primary Schools in South Africa. Jornal of Cleaner Production. 2010;18:666-77.

14-  صادقی، نوربخش. بخشی، منظراله. «اجرای طرح آموزش بهینه سازی مصرف انرژی (بهسامان) در مدارس شهر اصفهان». ششمین همایش ملی انرژی. ۱۳۸۶.