تلفیق MCDM و GIS در بررسی توزیع مکانی معادن گچ با تاکید بر ملاحظات زیست محیطی (مطالعه موردی : محدوده پروژه مدیریت منابع آب و خاک حبله رود- استان سمنان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد GIS/RS، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

2 استاد یار دانشگاه و عضو هیت علمی پژوهشکده حفاظت آب و خاک کشور

چکیده

امروزه علیرغم اوج پیشرفت دانش و تکنولوژی بشری، متأسفانه محیط زیست در وضعیت بسیار بحرانی وپیچیده‌ای در سطوح ملی، منطقه­ای و بین­المللی به­سر می­برد. تقلیل آلودگی و کاهش اثرات تخریبی آن در حدی معقول در روند توسعه‌ای پایدار، همراه با استفاده از تکنولوژی­های متعادل همواره برای حفظ و تضمین سلامت، رشد و تعالی حال و آینده موجودات کره زمین، مدنظر بوده است.در این تحقیق با تلفیق MCDM و GIS و هم­چنین بررسی شاخص­های اکولوژیکی، اقتصادی و  اجتماعی،  محدوده مورد مطالعه را بر اساس حساسیت سرزمین نسبت به فعالیت­های معدنی، پهنه­بندی گردید. هم­چنین ملاحظات زیست­محیطی 8 معیار تاثیر پذیر از فعالیت­های معدنی شامل، سکونتگاه های شهری، سکونت­گاه­های روستایی، آب­های سطحی، آب­های زیر­زمینی، زیستگاه حیات وحش، کشاورزی، توریسم و پوشش گیاهی مورد تحلیل قرار گرفت. در ادامه بر­اساس نقشه زون بندی شده میزان تداخل محدوده معادن فعال و زون‌های تولید شده مشخص گردید. نتایج نشان داد که 15 درصد عرصه­های معدنی با محدوده فعالیت ممنوع، 6 درصد در زون حساسیت شدید، 11 درصد در زون حساسیت زیاد، 58 درصد در زون حساسیت متوسط و 10 درصد در زون حساسیت کم واقع گردیده است. که این امر حاکی از این واقعیت است که 26 محدوده از مجموع 52 محدوده فعالیت­های معدنی در پهنه فعالیت ممنوع قرار داشته که باید بهره­برداری این معادن متوقف شود. بر اساس بررسی صورت گرفته از آن­جا که در مابقی محدوده­های بیش­ترین سطح اشغال زون­های داخل محدوده­های معدنی مربوط به زون حساسیت متوسط است الویت برنامه­ریزی بایستی مربوط به مدیریت این زون باشد.  هم­چنین در بررسی صورت گرفته مشخص شد که دو عامل عرصه­های کشاروزی و آب­های سطحی از معیارهای زیست محیطی، بیش­ترین تداخل را با محدوده­های معدنی داشته و باعث ممنوعیت فعالیت معدنی می‌باشند.

کلیدواژه‌ها


                                                                                                                                                           

 

 

 

 

پایداری، توسعه و محیط زیست، دوره دوم، شماره3، تابستان 98

تلفیق MCDM و GIS در بررسی توزیع مکانی معادن گچ با تاکید بر ملاحظات زیست محیطی  (مطالعه موردی : محدوده پروژه مدیریت منابع آب و خاک

حبله رود- استان سمنان)

محمدرضا دلقندی مقدم  [1]

میرمسعود خیرخواه زرکش[2]*

mdm275@gmail.com

چکیده

امروزه علیرغم اوج پیشرفت دانش و تکنولوژی بشری، متأسفانه محیط زیست در وضعیت بسیار بحرانی وپیچیده‌ای در سطوح ملی، منطقه­ای و بین­المللی به­سر می­برد. تقلیل آلودگی و کاهش اثرات تخریبی آن در حدی معقول در روند توسعه‌ای پایدار، همراه با استفاده از تکنولوژی­های متعادل همواره برای حفظ و تضمین سلامت، رشد و تعالی حال و آینده موجودات کره زمین، مدنظر بوده است.در این تحقیق با تلفیق MCDM و GIS و هم­چنین بررسی شاخص­های اکولوژیکی، اقتصادی و  اجتماعی،  محدوده مورد مطالعه را بر اساس حساسیت سرزمین نسبت به فعالیت­های معدنی، پهنه­بندی گردید. هم­چنین ملاحظات زیست­محیطی 8 معیار تاثیر پذیر از فعالیت­های معدنی شامل، سکونتگاه های شهری، سکونت­گاه­های روستایی، آب­های سطحی، آب­های زیر­زمینی، زیستگاه حیات وحش، کشاورزی، توریسم و پوشش گیاهی مورد تحلیل قرار گرفت. در ادامه بر­اساس نقشه زون بندی شده میزان تداخل محدوده معادن فعال و زون‌های تولید شده مشخص گردید. نتایج نشان داد که 15 درصد عرصه­های معدنی با محدوده فعالیت ممنوع، 6 درصد در زون حساسیت شدید، 11 درصد در زون حساسیت زیاد، 58 درصد در زون حساسیت متوسط و 10 درصد در زون حساسیت کم واقع گردیده است. که این امر حاکی از این واقعیت است که 26 محدوده از مجموع 52 محدوده فعالیت­های معدنی در پهنه فعالیت ممنوع قرار داشته که باید بهره­برداری این معادن متوقف شود. بر اساس بررسی صورت گرفته از آن­جا که در مابقی محدوده­های بیش­ترین سطح اشغال زون­های داخل محدوده­های معدنی مربوط به زون حساسیت متوسط است الویت برنامه­ریزی بایستی مربوط به مدیریت این زون باشد.  هم­چنین در بررسی صورت گرفته مشخص شد که دو عامل عرصه­های کشاروزی و آب­های سطحی از معیارهای زیست محیطی، بیش­ترین تداخل را با محدوده­های معدنی داشته و باعث ممنوعیت فعالیت معدنی می‌باشند.

واژه­های کلیدی: سیستم­های پشتیبان تصمیم­گری، MCDM، GIS، معیار­های زیست­محیطی، پروژه مدیریت آب و خاک حبله رود، معدن گچ.

 

J. Sus. Dev. & Env., Vol 2, No.3, Summer 2019

 

Combination of MCDM and GIS for study of the gypsum mineral mines spatial distribution with emphasis on environmental considerations (Case Study: Hablehrud catchment-Semnan province (

 

Mohammad Reza Delghandi[3]

Mir Masood Kheirkhah Zarkesh[4]*

                                                           mdm275@gmail.com

Abstract

In spite of human knowledge and technology development, unfortunately, the situation of the environment at national, regional and international levels is critical and complex. We can no longer expect that with economic and industrial development the environment remains intact, but the reduction of pollution and its harmful effects using high technology can ensure the health, growth and excellence of present and future life on Earth. Multi-criteria decision-making System (MCDM) has been used to improve decision-making and management process. The spatial information systems are suitable for spatial data analysis. Also, Geographic information systems have been used to properly determine suitable areas for industrial and mining activities and its impacts assessment on the environment. In this study, using ecological, economic and social criteria and their integration with MCDM and GIS, the study area based on its sensitivity to mining activities were mapped. Also Environmental considerations consists of impact of mining activities on the urban settlements, rural settlements, surface water, groundwater, wildlife habitat, agriculture, tourism and vegetation were analyzed. Based on zoning map of the sensitivity of the active area of ​​the mineral gypsum, range, interference within the mining and production zones were identified. The results showed that 15% of the mineral sector with a range of prohibited activities, 6% in the zone of extreme sensitivity, 11% in the zone of high sensitivity, and 58% moderate and 10% is located in the zone of low sensitivity. Which implies the fact that 26 of the total 52 mining operations across the range of prohibited activities that should be stopped. It has been elaborated that the priority for planning must be related to the management of this moderate sensitive zone. The survey also shown that two criteria consists of the agriculture area and surface water had the most interaction with the unsafe mineral activities.

Keywords: Decision Support Systems, MCDM, GIS, Environmental standards, Soil and water management projects and Hablehrud, Gypsum mine.

 

 

 

زمینه و هدف

 

امروزه در سطح جهانی، تلاش­های زیادی در حال انجام است تا با توجه به اهمیت حفظ محیط­زیست و ضرورت توسعه پایدار، به استناد مفاد کنفرانس­های  بین اللملی از جمله معاهده ریو دوژانیرو 1992 و ریو+20 در خصوص "محیط زیست و توسعه" ملاحظات زیست محیطی در مورد توسعه حتما مد نظر قرار گیرد (1).

فعالیت­های معدنی مختلف بسته به شرایط، دارای آثار و پیامد­های زیست­محیطی متفاوتی است. معادن به دلیل داشتن اثرات تخریبی گوناگون و گسترده بر محیط زیست (تولید زهاب اسیدی، فرسایش و تخریب ساختار خاک منطقه، نشست در سطح زمین، از دست رفتن تنوع زیستی محل، آلودگی آب­های سطحی و زیرزمینی توسط مواد شیمیایی، آلودگی هوا، انتشار فلزات سنگین در آب، خاک)، نیازمند مکان­گزینی و مدیریت فعالیت بر­اساس ملاحظات زیست­محیطی ویژه­ای می‌باشند (2). بهره­برداری­های بی­ضابطه از معادن خطر تخریب منابع تولید­کننده هوا، خاک و آب سالم در سطح کشور در بر­خواهد داشت تخریب سازندهای آب ساز، فرسایش خاک حاصلخیز، از بین رفتن جاذبه­های توریستی، کاهش محصولات کشاورزی و .... محیط­زیست سالم را در بسیاری از نقاط حساس کشور با تردید مواجه کرده است. در روند دگرگونی طبیعت و تغییر بوم سامانه­های طبیعی همه گونه­ها قادر نیستند که خود را با محیط­های جدید سازگار کنند و امکان نابودی آن­ها همیشه وجود دارد (3).

از طرفی نیاز بشر به مواد معدنی و منابع انرژی نهفته در زمین عملیات اکتشاف و استخراج از معادن را اجتناب ناپذیر ساخته است. همانند هر فعالیت توسعه­ای، معدنکاری باعث زیان­هایی به محیط­زیست می‌گردد (3). مشکلات اصلی زیست محیطی فعالیت­های معدنی می­توانند موجب تخریب محیط­زیست اکولوژیک (پوشش گیاهی و جانوران) و هم­چنین ایجاد پیامدهای کوتاه مدت و بلند مدت اقتصادی- اجتماعی گردند. با وجود اثرات انکار ناپذیر فعالیت­های معدنی بر محیط­زیست، تخریبی که هم­اکنون از ناحیه بی­توجهی در استحصال معادن و عدم رعایت مسائل محیط­زیست در معادن، کشور ما را تهدید می­کند، بسیار شدید و نگران کننده است (3).

برای اینکه تداخل فعالیت­های معدنی و ملاحظات زیست­محیطی کاهش یابد، باید نقشه‌هایی با مد نظر قراردادن ملاحظات زیستی تولید گردد تا مناطقی که حساسیت بیش­تری دارند حفاظت و در خصوص دیگر مناطق مدیریت لازم اجرا گردد. اطلاعات و نقشه­های تولید شده از تلفیق سیستم­های پشتیبان تصمیم­گیری (MCDM)  در محیط GIS  به منظور بررسی توزیع مکانی معادن با تاکید بر ملاحظات زیست­محیطی می­تواند مدیران ارشد و میانی را در اتخاذ رویکردهای توسعه پایدار منطقه­ای کمک شایانی نموده و چشم­اندازی از روند کنونی فعالیت در اختیار آنان قرار دهد. از جمله کاربرد­های دیگر این­گونه بررسی تعیین محدوده­هایی در حساس­ترین عرصه که تحت تاثیر فعالیت بهره­برداری معدنی، تعیین شده و مدیران تصمیم­گیر در صورت امکان می­توانند با مدیریت مناسب اثرات تخریبی را کاهش داده و یا حذف نمایند. هم­چنین با این روش‏، مهم­ترین عرصه­های تخریب سرزمین  مشخص می­شود که می‌توان آن­ها را کنترل و یا حذف نمود.

مسائل تصمیم­گیری چند معیاره مکانی معمولا شامل مجموعه­ای از موقعیت­های مکانی است که باید بر­اساس چندین معیار مختلف ارزیابی شوند. پردازش­ها و تجزیه و تحلیل­های تصمیم­گیری چندمعیاره در   GIS  را میتوان به منزله­ی فرآیندی که داده­های مکانی (نقشه­ها) و مقادیر ارزیابی­ها (اولویت­ها و معیارهای تحلیل­گران) را با هم ترکیب می کند، در نظر گرفت (2).  به عبارت دیگر  GIS-MCDM  مدلی مشخص برای بهینه سازی تصمیم گیری­های مکانی ارائه می­دهدکه تحقیقات بسیاری نیز تاکنون روی آن صورت گرفته است Heywood  و همکاران ( 1995 )، پیشنهاد کردند که تجزیه و تحلیل های چندمعیاره در GIS  شامل مقایسه­ای از نتایج به­دست آمده از قواعد تصمیم­گیری مختلف نیز بشود (1و4).

 با عملی کردن مدل­های چندمعیاره در DECADE/CommonGIS روی تجزیه و تحلیل­های تصمیم­گیری جستجوگرایانه و اکتشافی تأکید کردند. هم­چنین مطالعات بسیاری روی آماره­های چندمتغیره در روش­های ارزیابی چندمعیاره صورت گرفته است (5).

در سال 1386 ناصری و همکاران  به منظور انتخاب مکان­های مناسب در محدوده رزن – قهاوند برای دفن بهداشتی پسماندهای ویژه از تلفیق سیستم­های تصمیم­گیری چند معیاری (MCDM) و سیستم­های اطلاعات جغرافیایی (GIS)، در قالب یک سیستم پشتیبان تصمیم­گیری مکانی (SDSS) ، استفاده کردند.

ارژنگ و همکاران درسال 1392 طی یک طرح تحقیقاتی کاربردی جهت ارائه یک مدل MCDM برای آلودگی هوا در شهر تهران به­منظور شناسایی عوامل تاثیرگذار بر آلودگی هوا و ارایه راهکارهای عملیاتی به منظورشناسایی ساختاردهی و اولویت­بندی عوامل موثر بر آلودگی هوا درشهر تهران پژوهشی را انجام دادند.

امروزه سیستم­های اطلاعات جغرافیایی به نحو چشم­گیر و گسترده­ای جهت تعیین عرصه­های مناسب فعالیت‌های صنعتی و معدنی و تحلیل اثراث این­گونه فعالیت­ها بر محیط­های بیولوژیکی و فیزیکی اطراف خودشان، مورد استفاده قرار می‌گیرند. از طرفی از انجا که تصمیم­گیری جهت انتخاب و اولویت بندی پارامترهای تاثیر­گذار از اهمیت بالایی برخوردار است. MCDM می‌تواند تاثیرات مثبتی بر روند تصمیم گیری سریع و صحیح داشته باشند. لذا تلفیق MCDM  و GIS توانسته راه­کارهای مناسب برای تصمیم­گیری از موارد زیادی را ارائه نماید. اکثر محقیق از نتایج زون بندی در جهت برنامه­ریزی منطقه­ای، طبقه­بندی سرزمین و عرصه­های تاثیر­پذیر از فعالیت­های تولیدی و معدنی استفاده می‌نمایند و پژوهش­ها و تحقیقات زیادی در خصوص زون­بندی سرزمین با به­کارگیری سیستم اطلاعات جغرافیایی صورت گرفته که نمونه­ای از آن­ها به قرار زیر است:

قدیمی و همکاران در سال 1389 در منطقه حفاظت شده مانشت و قلارنگ واقع در شمال استان ایلام به وسعت 33 هزار هکتار به منظوردستیابی به الگوی بهینه حفاظت با استفاده از منطق فازی و کاهش تعارضات و فراهم آوردن فرصت لازم برای اتخاذ تدابیر مورد نیاز به انجام رسیده است. جهت تهیه نقشه­های مورد نیاز پهنه­بندی در مدیریت مناطق حفاظت شده، ابتدا با مطالعات میدانی به شناخت و جمع­آوری اطلاعات مربوط به عواملی که در حفاظت نقش موثری دارند پرداخته شد، سپس با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی معیارهای موثر الویت بندی گردیده است.

رحیمی باغ ابریشمی و همکاران در سال 1391 در پژوهشی با شناخت ویژگی­های اکولوژیک محل گسترش گونه لاله واژگون (گونه نادر گیاهی و دارای اهمیت ویژه به لحاظ زیبایی و جذب گردشگر) پس از مطالعات صحرایی و جمع­آوری داده­های موجود از گذشته، عرصه­هایی که امکان معرفی این گونه به آن­جا باشد، شناسایی و یک زون­بندی حفاظتی-گردشگری را انجام داده­اند.

حفاظت زیست محیطی در عملیات معدن­کاری چند سالی است که نظر متخصصان این رشته را در کشورهای در حال توسعه را به خود جلب نموده است ولی تاکنون تحقیقات جامعی در این زمینه صورت نگرفته است در حالی­که درکشورهای صنعتی این موارد یکی از مسائل روز آن­ها است و برنامه­ریزان سازمان‌های اجرائی در این زمینه مطالعات و تحقیقات وسیعی انجام داده­اند و این امر ناشی از اهمیت موضوع مورد تحقیق می­باشد. از سوی دیگر روش­های موجود برای ارزیابی اثرات تخریبی که هم اکنون از ناحیه بی­توجهی در استحصال معادن و عدم رعایت مسائل محیط­زیست در معادن، کشور ما را تهدید می‌کند متعدد بوده و هر یک از آن­ها با محدودیت­های خاص خود همراه است.

از جمله کارهای عملی و مقالات تحقیقی انجام شده در این خصوص در ایران و جهان میتوان به موارد ذیل اشاره کرد :

ستوهیان و همکاران در سال ۱۳۹۲ در پژوهشی که به منظور

بررسی آلودگی­های ایجاد شده بر اثر فعالیت معادن انجام داده­اند در نتایج این پژوهش بیان شده که اثرات زیست­محیطی پروژه­های معدنی بر محیط فیزیکی شامل اثرات اقلیم و کیفیت هوا اثرروی آب خاک و آلودگی‌های صوتی می­باشد و هم­چنین اثرات بر محیط بیولوژیکی شامل تاثیر آن برگیاهان و جانوران را برشمردند.

خراسانی علمداری و همکاران  در سال 1391 طی تحقیقی که به منظور بررسی اثرات زیست‌محیطی معادن ایران انجام داده‌اند به این نتیجه رسیده‌اند که فعالیت‌های معدنی مثل اکتشاف، استخراج و فرآوری مواد­ معدنی که تاثیر متفاوت بر روی زمین دارند در تضاد با تلاش­هایی است تا با به­کارگیری تکنولوژی پیشرفته از زمین به منظور کشاورزی، اسکان جمعیت، جاذبه­های توریستی و فعالیت­های صنعتی استفاده بهینه به­عمل آید. هم­چنین تحقیق یاد شده  فعالیت­های معدن­کاری را موجب ایجاد مشکلات زیست‌محیطی معرفی کرده که می­تواند اکوسیستم و سلامت انسان را به خطر بیندازد.

روش بررسی

در این مطالعه مراحل انجام پژوهش تا حصول نتیجه نهایی دارای گام­های متفاوتی است که این مراحل به صورت زنجیره­ای به هم متصل بوده و به­طور اجمال به صورت زیر انجام خواهد شد.

 

الف- در این پژوهش پس از تعیین منطقه جغرافیایی مورد مطالعه با بررسی میدانی و استفاده از مصاحبه کارشناسی معیارها و معیارهای زیست محیطی (اکولوژیک، اجتماعی و اقتصادی) را مشخص می‌نماییم. با توجه به این­که در محدوده مورد مطالعه به علت گستردگی تعداد زیادی معدن در حال فعالیت می‌باشد در ادامه ابتدا یک بانک اطلاعاتی مکانی از معادن موجود در منطقه (موقعیت جغرافیایی، مختصات محدوده معدنی، نوع ماده مدنی، و .....) تشکیل می­دهیم.

ب– در این تحقیق از تلفیق سیستم های تصمیم گیری چند معیاری (MCDM) و سیستم­های اطلاعات جغرافیایی (GIS)، در قالب یک سیستم پشتیبان تصمیم­گیری مکانی (SDSS) ، استفاده خواهد شد. به ­این ترتیب که ابتدا معیارهای لازم و تاثیر­گذار زیست محیطی با استفاده از مصاحبه کارشناسی و مطالعات میدانی شناسایی و سپس لایه رستری فاصله هرکدام  طبقه­بندی و وزن­دهی می‌شود.

 ج– تلفیق لایه­های رستری تولید شده با توجه به میزان اهمیت و وزن هرکدام از لایه­ها و تهیه لایه رستری نهایی و طبقه­بندی ارزش پیکسل های موجود به منظور استخراج پهنه­بندی میزان حساسیت زیست محیطی سرزمین نسبت به فعالیت­های معدنی.

ه- استخراج و جداسازی پهنه­های سرزمین داخل محدوده­های معدنی به منظور بررسی و تحلیل انحراف فعالیت­های معادن گچ موجود از وضع مطلوب.

 

 

 

نقشه1 ـ محدوده مورد مطالعه

 

نقشه2ـ  محدوده های معدنی

 

 

 

 

با توجه به مطالب فوق در حال حاضر استان سمنان با وسعتی معادل 7/9 میلیون هکتار هفتمین استان کشور از نظر وسعت می­باشد. این استان به­دلیل واقع شدن در جنوب عرصه­های سرزمینی رشته کوه البرز دارای ویژگی­های منحصربه­فرد زمین شناسی، اقلیمی، اجتماعی، زیست محیطی و اقتصادی می‌باشد. که ازنظر اکوسیستمی به­دلیل واقع شدن اکوتون­های مختلف در محدوده این استان تنوع­زیستی بالایی در سطح استان قابل مشاهده می‌باشد و از طرفی در بخش معدن به­دلیل خصوصیات زمین ساختی منحصربه­فرد تنوع بالایی از مواد معدنی را در استان قابل بهره­برداری می‌باشد به نحوی که در حال حاضر 34 نوع ماده معدنی در سطح استان در حال استخراج می‌باشد. این تنوع باعث شده بیش از 550 عرصه معدنی در حال بهره­برداری و اکتشاف در سطح استان سمنان فعال باشند که 3 درصد از کل مساحت استان را در بر می­گیرند. با بررسی نقشه پراکنش معادن و عرصه­های اکوسیستمی با حساسیت­های بالا مشاهده می­شود که برداشت معادن در این عرصه­ها می­تواند مغایر ملاحظات زیست­محیطی منطقه باشد.

محدوده پروژه مدیریت منابع آب و خاک حبله رود که عرصه­ای بالغ بر 2/1 میلیون هکتار را در برمی­گیرد در غرب استان سمنان و شمال شرق استان تهران، شهرستان­های گرمسار، آرادان، سرخه از استان سمنان و شهرستان­های فیروزکوه، دماوند و ورامین از استان تهران را در برمی­گیرد. این محدوده به­لحاظ قابلیت­ها و خصوصیات سرزمینی که دارد از سال 1376 سازمان بین‌المللی UNDP با عنوان پروژه مدیریت منابع آب و خاک حبله رود بر روی توسعه پایدار و حفظ منابع طبیعی آن در حال فعالیت می‌باشد.

به دلیل وجود معادنی مانند گچ، سنگ لاشه، سولفات سدیم، نمک و .... در حال حاضر 191 عرصه معدنی در محدوده پروژه مدیریت آب و خاک حبله رود در استان سمنان در مرحله بهره­برداری و اکتشاف می‌باشند.

معدن کاری­های متعدد در محدوده پروژه مدیریت منابع آب و خاک حبله رود باعث شده با توجه به حساسیت­ها و نوع

سرزمین، تخریب­های زیست­محیطی زیادی در منطقه ایجاد شود. لذا  به منظور مدیریت صحیح فعالیت این معادن پهنه­بندی حساسیت سرزمین نسبت به فعالیت­های معادن گچ  در محدوده پروژه حبله رود می‌تواند راهکار مناسبی در جهت توسعه پایدار باشد.

در حال حاضر فعالان زیست­محیطی و دستگاه­های مسئول نظارت بر حفاظت محیط­زیست باتوجه به پایش‌های میدانی براین عقیده هستند که فعالیت معادن در حال تخریب محیط­زیست بوده و مغایر با حفاظت معیارهای زیست محیطی می‌باشد .

به همین منظور این پژوهش در نظر دارد علاوه بر تعیین معیارهای زیست­محیطی منطقه که فعالیت­های معدنی بر روی آن­ها تاثیر سوء می­گذارد. به­دنبال آن است تا معین نماید که بیش­ترین تاثیر منفی فعالیت­های معدنی کدام­یک از  معیارهای زیست­محیطی در منطقه مورد مطالعه را تحت تاثیر می‌گذارد. و در نهایت بایستی مشخص شود آیا در حال حاضر پراکنش محدوده­های معدنی گچ مطابق با ملاحظات زیست­محیطی می‌باشد.

این مطالعه در داخل مرزهای سیاسی استان سمنان از محدوده پروژه مدیریت آب و خاک حبله رود قرار گرفته است. این پژوهش در محدوده­ای با وسعت 780691 هکتار و در موقعیت 51° 51' 58" تا 53° 05' 21" طول شرقی و 34° 26' 29"  تا 35° 41' 6"  عرض شمالی قرار دارد و از نظر تقسیم­بندی سیاسی، اداری کشور بخش­هایی از شهرستان­های گرمسار، سرخه و آرادان را در استان سمنان در­ بر ­می‌گیرد.

این محدوده که نیمه جنوبی پروژه مدیریت آب وخاک حبله رود را در ­بر­ می­گیرد. فیزیوگرافی و توپوگرافی این محدوده شامل بخش‌های کوهستانی و دشتی بوده که بخش شمالی آن به طور عمده کوهستان­ها و تپه­ها و هم­چنین دشت‌های میان کوهی و بخش‌های جنوبی آن بیش­تر دشتی می‌باشد.

در این این محدوده عرصه سرزمین به کاربری­های مختلف اختصاص یافته است. از جمله توسعه شهری، توسعه روستایی، گردشگری، صنعت، کشاورزی، حفاظت و ....

ذخایر معدنی موجود در منطقه باعث شده تقاضاهای زیادی برای انجام عملیات معدن­کاوی در منطقه صورت پذیرد. که یکی از این مواد معدنی ماده سنگ گچ می‌باشد.

در این پژوهش برای تعیین معیارهای تاثیر­پذیر از فعالیت­های

معدنی، طبقه­بندی و تعیین میزان اهمیت هریک از طبقات معیارها، طبقه­بندی حساسیت پهنه­های تولید شده در محدوده مطالعاتی نسبت به فعالیت­های معدنی همگی از روش دلفی و مصاحبه کارشناسی استفاده می­شود.

 

 

 

 

شکل 1- فلوچارت تحقیق

 

 

در بررسی میزان تداخل فعالیت معادن با پهنه­های ملاحظات زیست­محیطی هر سرزمین بایستی معیارهای متعددی را مدنظر قرار داد. این معیارها در حالت کلی شامل شهر، روستا، منابع آب زیرزمینی، منابع آب سطحی، کشاورزی، توریسم، پوشش گیاهی، زیستگاه حیات وحش و غیره می­باشند. در این تحقیق برای دست‌یابی به اطلاعات بخش نظری از روش‌های مختلفی هم­چون مطالعات کتابخانه‌ای، مراجعه به اسناد و منابع علمی و جستجوی رایانه‌ای در سایت­ها و پایگاه‌های مختلفی استفاده شده است. هم­چنین برای شناسایی معیارهای ملاحظات زیست محیطی علاوه بر اطلاعات مربوط به تحقیقات گذشته، با خبرگان محیط­زیست استان و اساتید مرتبط مصاحبه گردیده. به منظور دستیابی به اهداف پژوهش، متدولوژی طراحی و تدوین گردد. این متدولوژی شامل چندین مرحله به صورت شکل 1 می‌باشد. معیارهای به­کار گرفته شده در این تحقیق به شرح ذیل می­باشد.

 

 

 

نقشه 3- مراکز شهری در منطقه مورد مطالعه

نقشه 4- محدودهای روستایی منطقه مورد مطالعه

 

نقشه 5- عرصه های کشاورزی منطقه مورد مطالعه

 

نقشه6- منابع آب سطحی در منطقه مورد مطالعه

 

نقشه 7- منابع آب زیر زمینی در منطقه مورد مطالعه

 

نقشه8- زیستگاه حیات وحش در منطقه مورد مطالعه

 

نقشه 9- کانون های گردشگری منطقه مورد مطالعه

 

 

نقشه 10- پوشش گیاهی منطقه مورد مطالعه

 

1-1- یافته ها

 

1-2- تهیه جداول دسته بندی اثرات فعالیت معادن گچ بر روی معیار های ملاحظات زیست محیطی:

معدن­کاری در ذات، خود فعالیتی است که ممکن است باعث آسیب رساندن به محیط‌زیست اطراف شود. این آسیب‌ها می‌تواند از آلودگی‌های آب و خاک تا پراکنده شدن گرد و غبار و حتی آلودگی صوتی باشد که در استخراج و یا فرآوری مواد معدنی به‌وجود می‌آیند. با مطالعه اثرات فعالیت معادن گچ بر روی اجزای زیست­محیطی یک سرزمین و هم­چنین مشاهدات میدانی، مصاحبه­های کارشناسی، استفاده از تجربه و تخصص کارشناسان منطقه­ای، چنین به نظر می‌رسد که فعالیت­های معدنی با توجه به شکل زمین، مسائل اجتماعی و اقتصادی، الزامات قانونی و منطقه­ای برای هریک از معیارهای زیست­محیطی و مراکز حساس مورد نظربه طبقاتی از حساسیت‌های منطقه­ای بر اساس فاصله از محل معدن تقسیم­بندی می­شود. که این محدودیت های طبقه­بندی شده برای هر منطقه مطالعاتی متفاوت است. در این پژوهش بر اساس مصاحبه­های کارشناسی و روش دلفی معیار­های زیست­محیطی که باعث تاثیر­پذیری منفی از فعالیت­های معدنی می­شوند در 8 کلاس و معیار مختلف تهیه شده است. با توجه به این که معیار­های پیشنهادی دارای اهمیت های متفاوتی نسبت به یکدیگر می­باشند لذا براساس مقایسات زوجی و استفاده از نرم افزار Expert Choice وزن هریک از معیارها محاسبه گردیدکه نتایج آن مطابق شکل 2 می­باشد.

 

 

 

 

شکل 2  گراف میزان اهمیت هریک از معیارهای زیست محیطی

 

 

در ادامه فاصله­های اطراف هریک از معیار­های تهیه شده (به جز معیار زیستگاه حیات­وحش و پوشش گیاهی) با در نظر گرفتن میزان حساسیت نسبت به فعالیت­های معدنی به 6 تا 7 دامنه فاصله­ای تقسیم بندی شد که طبقه اول هر معیار به لحاظ حساسیت­های شدید محیطی فعالیت ممنوع در نظر گرفته شد و جزء لایه محدودیت می‌باشد و به مابقی دامنه­های فاصله ای در هریک از معیارها بر اساس مقایسات زوجی و استفاده از نرم­افزار Expert choice وزنی مخصوص داده شد، که نتیجه آن میزان و عمق اثر فعالیت معادن گچ بر هریک از مراکز حساس زیست­محیطی برای استفاده در مدل­سازی اثرات معدن گچ مطابق جدول شکل 3 تهیه شده است. در شکل 3 روند تغییرات حساسیت معیار­های زیست­محیطی نسبت به فعالیت معدنی نشان داده شده است.

 

 

 

شکل 3- درخت تصمیم­گیری ملاحظات زیست­محیطی بهره­برداری از معادن

1-3-  

 

1-4- تهیه لایه رستری طبقات حساسیت کاربری های مسکونی -  شهری نسبت به فعالیت معدنی:

 

 

شکل 4 تقسیم­بندی حساسیت محدوه شهری

 نسبت به  فعالیت معدنی

 

 

نقشه 11- کلاسه بندی آنالیز فاصله و محدودیت­ها

بر اساس محدوده شهری

 

 

1-5- با استفاده از اطلاعات مکانی عرصه­های شهری محدوده مطالعاتی، در ابتدا لایه رستری آنالیز فاصله را از اطلاعات موجود تولید و با بهره­گیری از مصاحبه کارشناسی و قوانین زیست­محیطی موجود، لایه اخیر طبقه­بندی و با استفاده از مقایسات زوجی و به­کارگیری نرم­افزار Expert choice  به هرکدام از طبقات وزنی مخصوص داده شد. (شکل 4) و محدودیت­های موجود لایه رستری با کلاس­بندی جدید تهیه گردید که خروجی آن همانند نقشه شماره 11 می­باشد.

1-6- تهیه لایه رستری طبقات حساسیت کاربری­های مسکونی -  روستایی نسبت به فعالیت معدنی:

 

 

 

شکل 5  تقسیم­بندی حساسیت محدوه روستایی

 نسبت به  فعالیت معدنی

 

 

نقشه 12- کلاسه­بندی آنالیز فاصله و محدودیت­ها

بر اساس محدوده روستایی

 

 

 

با استفاده از اطلاعات مکانی روستاهای محدوده مطالعاتی، در ابتدا لایه رستری آنالیز فاصله را از اطلاعات موجود تولید و با بهره­گیری از مصاحبه کارشناسی و قوانین زیست­محیطی موجود، لایه اخیر طبقه­بندی و با استفاده از مقایسات زوجی و به­کارگیری نرم­افزار Expert choice  به هرکدام از طبقات وزنی مخصوص داده شد. (شکل 5) و محدودیت­های موجود لایه رستری با کلاس­بندی جدید تهیه گردید. که خروجی آن همانند نقشه شماره 12 می­باشد.

1-7- تهیه لایه رستری طبقات حساسیت کاربری­های کشاورزی نسبت به فعالیت معدنی:

 

 

شکل 6  طبقه­بندی محدودیت کاربری­های کشاورزی

 نسبت به فعالیت معدنی

 

 

نقشه 13- طبقه بندی شده محدودیت کاربری­های

 کشاورزی نسبت به فعالیت معدنی

 

 

با استفاده از اطلاعات مکانی کاربری­های کشاورزی محدوده مطالعاتی، در ابتدا لایه رستری آنالیز فاصله را از اطلاعات موجود تولید و با بهره­گیری از مصاحبه کارشناسی و قوانین زیست­محیطی موجود، لایه اخیر طبقه­بندی و با استفاده از مقایسات زوجی و به­کارگیری نرم­افزار Expert choice  به هرکدام از طبقات وزن مخصوصی داده شد (شکل 6) و محدودیت­های موجود لایه رستری با کلاس­بندی جدید تهیه گردید. که خروجی آن همانند نقشه شماره 13 می­باشد.

1-8- تهیه لایه رستری طبقات حساسیت کاربری­های توریسم نسبت به فعالیت معدنی:

 

 

 

شکل 7-  طبقه بندی محدودیت کاربری­های توریسم

نسبت به فعالیت معدنی

 

 

نقشه 14-  طبقه­بندی شده محدودیت کاربری­های

توریسم نسبت به فعالیت معدنی

 

 

1-9- با استفاده از اطلاعات مکانی کاربری­های توریسم محدوده مطالعاتی، در ابتدا لایه رستری آنالیز فاصله را از اطلاعات موجود تولید و با بهره­گیری از مصاحبه کارشناسی و قوانین زیست محیطی موجود، لایه اخیر طبقه بندی و با استفاده از مقایسات زوجی و به­کارگیری نرم افزار Expert choice  به هرکدام از طبقات وزن مخصوصی داده شد (شکل 6) و محدودیت­های موجود لایه رستری با کلاس­بندی جدید تهیه گردید. که خروجی آن همانند نقشه شماره 13 می­باشد.

1-10- تهیه لایه رستری طبقات حساسیت زیستگاه حیات وحش نسبت به فعالیت معدنی:

 

 

 

شکل 8 طبقه­بندی محدودیت زیستگاه حیات وحش نسبت به فعالیت معدنی

 

 

نقشه 15-  طبقه­بندی شده محدودیت زیستگاه حیات وحش نسبت به فعالیت معدنی

 

 

در این پژوهش بر اساس اطلاعات زیستگاه­های موجود، درجه اهمیت و حساسیت زیستگاه­های حیات وحش مطابق شکل 8 و بر اساس مصاحبه کارشناسی تهیه شده تهیه گردید.

با استفاده از اطلاعات مکانی زیستگاه­های حیات وحش محدوده مطالعاتی، و با بهره­گیری از مصاحبه کارشناسی و قوانین زیست­محیطی موجود، لایه اخیر طبقه­بندی و با استفاده از مقایسات زوجی و به­کارگیری نرم­افزار Expert choice  به هرکدام از طبقات وزن مخصوصی داده شد (شکل 8) و محدودیت­های موجود لایه رستری با کلاس­بندی جدید تهیه گردید. که خروجی آن همانند نقشه شماره 15 می­باشد.

1-11- تهیه لایه رستری طبقات حساسیت عرصه­های مرتعی نسبت به فعالیت معدنی:

 

 

 

شکل 9  طبقه­بندی محدودیت عرصه­های مرتعی

 برای فعالیت معدنی

 

 

نقشه 16 طبقه­بندی شده محدودیت عرصه­های مرتعی نسبت به فعالیت معدنی

 

در این پژوهش بر اساس اطلاعات پوشش­های گیاهی موجود، درجه اهمیت و حساسیت مراتع و پوشش گیاهی مطابق شکل 9 و بر اساس مصاحبه کارشناسی تهیه شده تهیه گردید.

با استفاده از اطلاعات مکانی زیستگاه­های حیات وحش محدوده مطالعاتی، و با بهره­گیری از مصاحبه کارشناسی و قوانین زیست­محیطی موجود، لایه اخیر طبقه­بندی و با استفاده از مقایسات زوجی و به­کارگیری نرم­افزار Expert choice  به هرکدام از طبقات وزن مخصوصی داده شد (شکل 9) و محدودیت­های موجود لایه رستری با کلاس­بندی جدید تهیه گردید. که خروجی آن همانند نقشه شماره 16 می­باشد.

1-12- تهیه لایه رستری طبقات حساسیت منابع آبی زیرزمینی (چشمه­ها) و سطحی نسبت به فعالیت معدنی:

 

 

نقشه 18-  طبقه­بندی شده محدودیت آب­های

 سطحی نسبت به فعالیت معدنی

 

نقشه 17-  طبقه­بندی شده محدودیت آب­های

 زیر­زمینی نسبت به فعالیت معدنی

 

 

شکل 11-  طبقه­بندی محدودیت منابع آب سطحی  نسبت به فعالیت معدنی

 

شکل 10-  طبقه بندی محدودیت منابع زیرزمینی نسبت به فعالیت معدنی

1-13-  

 

1-14- با استفاده از اطلاعات مکانی منابع آبی زیرزمینی و سطحی محدوده مطالعاتی، در ابتدا لایه رستری آنالیز فاصله را از اطلاعات موجود برای هرکدام از منابع آبی تولید و با بهره­گیری از مصاحبه کارشناسی و قوانین زیست محیطی موجود، لایه­های اخیر را طبقه­بندی و با استفاده از مقایسات زوجی و به­کارگیری نرم افزار Expert choice  به هرکدام از طبقات وزن مخصوصی داده شد (شکل 6) و محدودیت­های موجود، لایه رستری با کلاس­بندی جدید تهیه گردید. که خروجی آن همانند نقشه شماره 17 و 18  می­باشد.تهیه لایه رستری محدودیت نسبت به فعالیت معدنی:

1-15- تلفیق لایه­های رستری محدودیت فعالیت معدنی و لایه رستری مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط­زیست که برای هرگونه فعالیت معدنی در منطقه مورد مطالعه محدودیت قانونی و زیست­محیطی ایجاد می‌نماید، لایه نهایی محدودیت­ها تهیه گردید. این لایه بیان­گر این موضوع است که  از تلفیق نهایی نقشه­ها این لایه به صورت یک عامل محدوده­کننده در نظر گرفته شده که با منطق AND روی هم­گذاری شده­اند و هیچ­گونه فعالیت معدنی در این عرصه­ها نبایستی صورت پذیرد. نقشه شماره 20  نشان دهنده محدودیت­ها است.

 

 

 

 

1-16- نقشه 19- کل محدوده های عدم فعالیت معدن در منطقه مورد مطالعه

 


1-17- تلفیق لایه های رستری معیار­های زیست­محیطی در محدوده­های عدم فعالیت معدنی و تهیه لایه فازی نهایی با محدودیت:

1-18- از جمع جبری لایه معیارهای تهیه شده لایه تلفیق شده معیارهای زیست محیطی براساس وزن (شکل 5)  آن­ها به­دست می‌آیدکه نتیجه آن نقشه شماره 20 بود. به منظور مستثنی کرده عرصه­هایی که دارای ممنوعیت فعالیت به لحاظ ملاحظات زیست­محیطی و قانون می­باشند، لایه حاصل از تلفیق در لایه محدودیت ها ضرب می‌گردد. که نتیجه آن نقشه شماره 20 می‌باشد.

 

 

 

نقشه 20-  جمع جبری معیارهای زیست محیطی

 ضرب شده در وزن هریک

 

نقشه 21-  حاصل از تلفیق نهایی معیارهای

زیست محیطی در لایه محدودیت ها

 

1-19- استاندار­سازی و طبقه­بندی لایه فازی نهایی:

1-20- به منظور مطالعه و تهیه مدل مناسب برای بررسی پراکنش معادن گچ منطقه لازم است لایه فازی تهیه شده در نقشه 21 بر اساس ارزش پیکسل­های آن را که بر اساس مصاحبه کارشناسی تهیه شده طبقه­بندی گردد. در این پژوهش به منظور مدل­سازی حساسیت عرصه­ها منطقه مورد مطالعه نسبت به فعالیت معادن گچ با استفاده از نظرات کارشناسی ، بررسی­های میدانی منطقه مورد مطالعه و هم­چنین در نظر قرار گرفتن ملاحظات اجتماعی و اقتصادی، آلودگی­های بصری، حفاظت از عرصه­های حساس و شکننده (اعم از آب و خاک) مقرر گردید ارزش سلول­های لایه رستری نقشه شماره 21 به 6 سطح مطابق جدول 1 طبقه­بندی گردد.که طبقه­بندی نهایی با دستور تجدید کلاسه­بندی به صورت لایه جدید در نقشه شماره 22  نمایش داده شد.


 


جدول 1-  دامنه طبقات به منظور استاندارد­سازی نقشه تلفیق فازی

 

جدول2-  طبقات حساسیت معیارهای زیست محیطی به منظور استاندارد­سازی

 

 

 

نقشه 22-  طبقات حساسیتی عرصه منطقه مورد مطالعه نسبت به فعالیت معادن گچ

 


1-21- معادن گچ منطقه مورد مطالعه:

1-22- بر اساس اطلاعات سال 1392 سازمان صنعت، معدن و تجارت استان سمنان از معادن در حال بهره­برداری در منطقه مورد مطالعه تعداد 52 معدن سنگ گچ منطقه را استحصال نموده که پراکنش آن­ها نسبت به منطقه مورد مطالعه و دیگر معادن مطابق نقشه شماره 24  می­باشد. معادن گچ در منطقه مورد نظر عرصه­ای به مساحت 177 کیلومتر مربع را اشغال نموده که عمده تجمع آن­ها در قسمت شرقی و شمال شرقی منطقه مورد مطالعه قرار گرفته است. کوچک­ترین معدن عرصه­ای به مساحت 71  هکتار و بزرگ­ترین آن­ها عرصه­ای به مساحت 600 هکتار را اشغال نموده است.

 

 

 

نقشه 23-  نحوه پراکنش معادن گچ در سطح منطقه مورد مطالعه


1-23- استخراج مدل تاثیر­پذیری معیار­های زیست­محیطی از فعالیت معادن گچ:

1-24- از تلفیق و روی­هم­گذاری نقشه پهنه­بندی معیارهای زیست­

1-25- محیطی به محدوده معادن گچ نقشه شماره 24 که نمایشی از پهنه­بندی معیارهای زیست­محیطی در داخل محدود­های معدنی است تولید می‌گردد.

 

 

 

 

نقشه 24-  نقشه پهنه­بندی معیارهای زیست­محیطی نسبت به محدوده­های فعالیت معادن گچ

 

 

1-26- طبقه­بندی معادن بر اساس حداکثر ازرش­های حساسیتی به فعالیت معدنی:

1-27- از آنجا که شناسایی و طبقه­بندی محدوده­های معادن از این نظرکه بزرگ­ترین ارزش حساسیتی که با محدوده معدنی تداخل دارد حائز اهمیت زیادی می­باشد. لذا در این پژوهش به دسته­بندی معادن بر اساس تداخل­های صورت گرفته با بیش­ترین ارزش حساسیتی محدوده برداشتی معدن اقدام گردید که این عمل با استفاده از GIS و لایه استخراج شده از روی­هم­گذاری لایه­های معادن گچ و پهنه­بندی زیست­محیطی صورت گرفته است. نقشه 25 حاصل می‌گردد.

 

 

 

نقشه 25-  طبقه بندی معادن بر اساس حداکثر ارزش های حساسیتی به فعالیت معدنی


1-28- نتیجه­گیری


این پژوهش در عرصه­ای به مساحت 780691 هکتار که در آن کاربری­های مختلفی از جمله صنعت، کشاورزی، معدن، مرتع­داری و غیره. در اشکال ژئو موفولوژی متفاوتی از جمله کوه، تپه و دشت در حال استفاده و فعالیت، انجام گرفته است. معدن که یکی از عمده­ترین فعالیت­های محدوده مورد مطالعه است. تاثیرات زیادی بر روی محیط اطراف و شکل سرزمین می‌گذارد. که خلاصه­ای از نتایج این پژوهش به شرح ذیل است.

در این پژوهش پس از بررسی­های اولیه و مصاحبه­های کارشناسی معیارهای زیست­محیطی تاثیر­پذیر از فعالیت­های معدنی در هشت گروه مجزا با میزان اهمیت و وزن متفاوت مشخص شد که بعد از تهیه لایه­های مکان­دار، نقشه­های

طبقه­بندی شده از میزان حساسیت این معیارها نسبت به فعالیت­های معدنی تهیه و براساس مقدار وزن هرکدام با استفاده از شیوه­­های AHP با یکدیگر تلفیق شد و براساس نتایج به دست آمده محدوده مطالعاتی بعد از طبقه­بندی به 6 پهنه با حساسیت­های متفاوت نسبت به فعالیت­های معدنی زون­بندی گردید.

مطالعه نشان می‌دهد که براساس مقایسات انجام شده به روش AHP در محیط نرم­افزار Expert choice  اهمیت فاصله از محدوده­های شهری و روستایی بیش­ترین سهم و اهمیت را در پهنه­بندی نهایی به خود اختصاص داده­اند. (شکل 2).

معادن گچ در منطقه مورد نظر عرصه­ای به مساحت 177

کیلومتر مربع را اشغال نموده که عمده تجمع آن­ها در قسمت

شرقی و شمال شرقی منطقه مورد مطالعه قرار گرفته است. کوچک­ترین معدن عرصه­ای به مساحت 71 هکتار و بزرگ­ترین آن­ها عرصه­ای به مساحت 600 هکتار را اشغال نموده است.

براساس نتایج حاصل از طبقه­بندی هریک از معیارهای استفاده شده در این پژوهش که در نمودار 1  نشان داده شده است و با توجه به یکی از پرسش­های تحقیق که مبنی بر جستجوی معیارهای زیست­محیطی که از فعالیت معادن گچ بیش­ترین تاثیر منفی می‌پذیرد مشخص می­شود که بیش­ترین تاثیر منقی فعالیت معادن گچ برروی معیارهای عرصه­های کشاورزی و آب های سطحی می­باشد.

 

 

 

 

نمودار  1- میزان مساحت  پهنه­های حساسیتی

معیارهای زیست­محیطی

 

 

نمودار 2- درصد و مساحت پهنه­های حساسیتی

بعد از تلفیق نقشه و طبقه­بندی

 

نتایج حاصل از تلفیق معیارهای زیست­محیطی و طبقه­بندی مطابق نقشه 23 نشان می‌دهد (نمودار 2) که 57 درصد عرصه مورد مطالعه برای فعالیت­های معدنی ممنوع بوده و بعد از آن حساسیت فعالیت نوع 3 با 24 درصد حساسیت فعالیت نوع 2 با 11 درصد، حساسیت فعالیت نوع 5 با 4 درصد، حساسیت فعالیت نوع 4 با 3 درصد و حساسیت فعالیت نوع 1 با یک درصد در رده­های بعدی قرار دارند.

در عرصه مورد مطالعه حدوده 191 محدوده معدنی شناسایی شده که مساحتی حدود 103853 هکتار را دربرمی‌گیرد. از این تعداد 52 محدوده معدنی با مساحتی حدود 17660 هکتار مربوط به معادن سنگ گچ می‌باشد که  اکثراً در ناحیه شرقی تا مرکز محدوده مورد مطالعه مستقر شده‌اند. مطابق نمودار 3 که بیان کننده درصد و مساحت پهنه­های حساسیتی احاطه شده توسط معادن گچ در محدوده مورد مطالعه می‌باشد. بر اساس نتایج تحقیق که در نمودار 3 نشان داده شده است از معادن گچ مورد مطالعه 58 درصد عرصه­های معدن گچ در زون حساسیت متوسط بوده (حساسیت 3)  و 15 درصد عرصه­ها یا به عبارتی دیگر 26 محدوده غیر قابل فعالیت می‌باشد. هرچند حساسیت­های های درجه 2 و 4 هم عرصه­های قابل توجهی را به خود اخصاص داده­اند.

از آن­جا که فعالیت در محدوده­های زون عدم فعالیت بر روی کل محدوده بایستی اعمال گردد. لذا بر این اساس از 52 محدوده معدنی گچ شناسایی شده 26 محدوده معدنی در داخل خود با زون عدم فعالیت معدنی تداخل داشته که حدود 50 درصد محدودهای معدنی را شامل می‌شود.

با عنایت به مطالب فوق  ازآن­جا که به منظور طرح­ریزی یک برنامه مدیریتی لازم است تا زون و حساسیتی که حداکثر عرصه را بعد از زون عدم فعالیت دارد محاسبه گردد. لذا پس از بررسی و جداول و نمودارهای فوق به نظر می­رسد. در صورت طرح­ریزی شالوده برنامه مدیریتی بایستی بر اساس زون 3  برنامه­ریزی گردد.

2- منابع

1-      رازقی نسترن و مبرقعی دینان نغمه. ۱۳۹۰.  بررسی اثرات زیست محیطی پروژه­های معدن­کاری و روش­های ارزیابی آن­ها. پنجمین همایش تخصصی مهندسی محیط زیست، تهران، دانشگاه تهران، دانشکده محیط زیست.

2-      خراسانی علمداری، معصومه، باباپور، محمد، پور حبیب، حسین و شریعتی، فاطمه. ۱۳۹۱. بررسی اثرات زیست محیطی معادن ایران، اولین همایش ملی حفاظت و برنامه ریزی محیط زیست، همدان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، شرکت هم اندیشان محیط زیست فردا

3-      مجنونیان، هنریک. 1378. زیستگاه­ها و حیات وحش. سازمان حفاظت از محیط زیست.

4-      Malczewski, J. 1999. GIS and Multicriteria Decision Analysis. Wiley, New York, NY, 392 pp.

5-      Heywood, I., J., Oliver, S., Tomlinson.1995. Building an exploratory multi-criteria modelling environment for spatial decision support. In: Fisher, P. (Ed.), Innovations in GIS, vol. 2. Taylor & Francis,London, pp. 127–136.

6-      Jankowski, P., Anderienko, N., Anderienko,G.2001. Map-centered exploratory approach to multiple criteria spatial decision making. International Journal of GIScience 15(2): 101-127.

7-      Anderienko,N. 2003. Intelligent support for geographic data analysis and decision making in the web. J Geogr Inf Decis An 5(2): 115-128.

8-      ارژنگ، پژمان و حمیدی، ناصر. ۱۳۹۲. ارائه یک مدل MCDM برای آلودگی هوا در شهر تهران، دومین همایش ملی مدیریت آلودگی هوا و صدا، تهران. دانشگاه صنعتی شریف.

9-      قدیمی، مهدی. حسینی، سیدمحسن، پورقاسمی حمیدرضا، مرادی، حمیدرضا. 1389. نشریه   علوم محیطی. پاییز 1389. دوره  8. شماره  1. صفحه 85-105.

10-  جعفری، علی. رحیمی باغ ابریشمی. طهماسبی، پژمان، عباسی، مژگان. 1393. پهنه بندی رویشگاه لاله واژگون در حوزه توف سفید استان چهارمحال و بختیاری به منظور گردشگری و حفاظت. نشریه آمایش جغرافیایی فضا. دوده 4. شماره 67. صفحه 195-214.

11-  ستوهیان، فرزاد. رنجبران، محسن و شریفی، سعید. ۱۳۹۲. ارزیابی اثرات زیست محیطی بهره برداری ازمعادن بانگرش ویژه به معادن استان گیلان. دومین همایش ملی حفاظت و برنامه زیری محیط زیست. همدان، شرکت هم اندیشان محیط زیست فردا

12-  خراسانی علمداری، معصومه. باباپور، محمد. پور حبیب، حسین و شریعتی، فاطمه. ۱۳۹۱. بررسی اثرات زیست محیطی معادن ایران. اولین همایش ملی حفاظت و برنامه ریزی محیط زیست، همدان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، شرکت هم اندیشان محیط زیست فردا.

 

 



[1]- کارشناس ارشد GIS/RS، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

[2]-  استادیار گروه GIS/RS ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران *(مسئول مکاتبات).

[3]- MSc in GIS / RS, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

[4]- Assistant Professor GIS / RS, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran *(Corresponding Author).

1-      رازقی نسترن و مبرقعی دینان نغمه. ۱۳۹۰.  بررسی اثرات زیست محیطی پروژه­های معدن­کاری و روش­های ارزیابی آن­ها. پنجمین همایش تخصصی مهندسی محیط زیست، تهران، دانشگاه تهران، دانشکده محیط زیست.

2-      خراسانی علمداری، معصومه، باباپور، محمد، پور حبیب، حسین و شریعتی، فاطمه. ۱۳۹۱. بررسی اثرات زیست محیطی معادن ایران، اولین همایش ملی حفاظت و برنامه ریزی محیط زیست، همدان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، شرکت هم اندیشان محیط زیست فردا

3-      مجنونیان، هنریک. 1378. زیستگاه­ها و حیات وحش. سازمان حفاظت از محیط زیست.

4-      Malczewski, J. 1999. GIS and Multicriteria Decision Analysis. Wiley, New York, NY, 392 pp.

5-      Heywood, I., J., Oliver, S., Tomlinson.1995. Building an exploratory multi-criteria modelling environment for spatial decision support. In: Fisher, P. (Ed.), Innovations in GIS, vol. 2. Taylor & Francis,London, pp. 127–136.

6-      Jankowski, P., Anderienko, N., Anderienko,G.2001. Map-centered exploratory approach to multiple criteria spatial decision making. International Journal of GIScience 15(2): 101-127.

7-      Anderienko,N. 2003. Intelligent support for geographic data analysis and decision making in the web. J Geogr Inf Decis An 5(2): 115-128.

8-      ارژنگ، پژمان و حمیدی، ناصر. ۱۳۹۲. ارائه یک مدل MCDM برای آلودگی هوا در شهر تهران، دومین همایش ملی مدیریت آلودگی هوا و صدا، تهران. دانشگاه صنعتی شریف.

9-      قدیمی، مهدی. حسینی، سیدمحسن، پورقاسمی حمیدرضا، مرادی، حمیدرضا. 1389. نشریه   علوم محیطی. پاییز 1389. دوره  8. شماره  1. صفحه 85-105.

10-  جعفری، علی. رحیمی باغ ابریشمی. طهماسبی، پژمان، عباسی، مژگان. 1393. پهنه بندی رویشگاه لاله واژگون در حوزه توف سفید استان چهارمحال و بختیاری به منظور گردشگری و حفاظت. نشریه آمایش جغرافیایی فضا. دوده 4. شماره 67. صفحه 195-214.

11-  ستوهیان، فرزاد. رنجبران، محسن و شریفی، سعید. ۱۳۹۲. ارزیابی اثرات زیست محیطی بهره برداری ازمعادن بانگرش ویژه به معادن استان گیلان. دومین همایش ملی حفاظت و برنامه زیری محیط زیست. همدان، شرکت هم اندیشان محیط زیست فردا

12-  خراسانی علمداری، معصومه. باباپور، محمد. پور حبیب، حسین و شریعتی، فاطمه. ۱۳۹۱. بررسی اثرات زیست محیطی معادن ایران. اولین همایش ملی حفاظت و برنامه ریزی محیط زیست، همدان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان، شرکت هم اندیشان محیط زیست فردا.