بررسی آلودگی ناشی از تغییرات فیزیک وشیمیایی رودخانه سقز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد آلودگی‌های محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران*(مسوول مکاتبات).

2 استادیار دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران.

چکیده

رودخانه سقز یکی از منابع مهم آب سطحی شهرستان سقز است که آب مورد نیاز برای کشاورزی، شرب و... حاشیه رودخانه را تامین می­کند. فاضلاب­های انسانی و کشاورزی، منابع مهم آلوده­کننده این رودخانه می­باشند. در این تحقیق روند تغییرات آلودگی فیزیکوشیمیایی رودخانه سقز در سال­های 1388 و 1387 مورد بررسی قرار گرفته و با نتایج تحقیقات قبلی در سال­های 84 و 1383مورد مقایسه قرار گرفته است.
در مجموع در طی این سال­ها تعداد 80 نمونه از 4 ایستگاه طی 20 نمونه برداریاز هر کدام از چهار ایستگاه تموغه، ایستگاه سقز، کانی جشنی و عرب اوغلی برداشته شده و پارامترهایpH،BOD ، COD ، DO ، TDS ، EC ،  NO3 و ...  اندازه گیری شده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. براساس نتایج به دست آمده، ایستگاه سقز به دلیل دریافت فاضلاب­های انسانی و کشاورزی منابع مهم آلوده­کننده این رودخانه فاضلاب­های شهری ، آلودگی بسیار زیادی نسبت به سایر ایستگاه­ها دارد به طوری که افزایش شدید BOD5 در این ایستگاه به ویژه در فصول کم آبی نشان­دهنده این موضوع است. در مجموع با توجه به وضعیت خودپالایی رودخانه در ایستگاه­های پایین دست میزان BOD5 به تدریج پایین می­آید. فاضلاب­های انسانی، زه آب­های کشاورزی و تخلیه مواد زاید از آلاینده­های مهم این رودخانه محسوب شده وخطری جدی برای این رودخانه می­باشند. 

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

 

پایداری، توسعه و محیط زیست، دورهدوم، شماره4، پاییز 98

بررسی آلودگی ناشی از تغییرات فیزیکوشیمیایی رودخانه سقز

فؤاد مصطفی نژاد [1] *

Mustafanejadf@gmail.com

امیرحسام حسنی[2]

 

چکیده

رودخانه سقز یکی از منابع مهم آب سطحی شهرستان سقز است که آب مورد نیاز برای کشاورزی، شرب و... حاشیه رودخانه را تامین می­کند. فاضلاب­های انسانی و کشاورزی، منابع مهم آلوده­کننده این رودخانه می­باشند. در این تحقیق روند تغییرات آلودگی فیزیکوشیمیایی رودخانه سقز در سال­های 1388 و 1387 مورد بررسی قرار گرفته و با نتایج تحقیقات قبلی در سال­های 84 و 1383مورد مقایسه قرار گرفته است.

در مجموع در طی این سال­ها تعداد 80 نمونه از 4 ایستگاه طی 20 نمونه برداریاز هر کدام از چهار ایستگاه تموغه، ایستگاه سقز، کانی جشنی و عرب اوغلی برداشته شده و پارامترهایpH،BOD ، COD ، DO ، TDS ، EC ،  NO3 و ...  اندازه گیری شده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. براساس نتایج به دست آمده، ایستگاه سقز به دلیل دریافت فاضلاب­های انسانی و کشاورزی منابع مهم آلوده­کننده این رودخانه فاضلاب­های شهری ، آلودگی بسیار زیادی نسبت به سایر ایستگاه­ها دارد به طوری که افزایش شدید BOD5 در این ایستگاه به ویژه در فصول کم آبی نشان­دهنده این موضوع است. در مجموع با توجه به وضعیت خودپالایی رودخانه در ایستگاه­های پایین دست میزان BOD5 به تدریج پایین می­آید. فاضلاب­های انسانی، زه آب­های کشاورزی و تخلیه مواد زاید از آلاینده­های مهم این رودخانه محسوب شده وخطری جدی برای این رودخانه می­باشند.

واژه­های کلیدی: آلودگی ، رودخانه سقز، فاضلاب، خصوصیات فیزیکوشیمیایی.

 

 

 

 

 

 

J. Sus. Dev. & Env., Vol 2, No.4, Autumn 2019

 

An investigation on pollution caused by the changes of physico-chemical characteristic of Saqqez River

Fuad Mustafanejad [3]*

Mustafanejadf@gmail.com

Amir Hesam Hasani [4]

 

 

Abstract

Saqqez River is one of the main source of water resources in Saqqez city that provides water needs for agriculture and drinking water in border river. Human sewage and agricultural resources of this river have pollutants. In this study, physicochemical process of river pollution in the Saqqez in 1387 and 1388 considered and previous research results in 1383 and 1384 and has been compared. 

In total during these years the number of 80 samples from 14 stations during 20 sampling Each of the four stations, Tamogha station, Saqqez station, Kani jezhni and Arab oghly removed and the parameters of pH, BOD, COD, DO, TDS, EC, NO3 and ... has been Measurement and analysis. 

Based on the results, because Saqqez station receiving human sewage and agricultural sources of pollutants in this river Border River provides. Urban wastewater pollution than many other stations are so severe that the increase in BOD5 station, especially in Low water seasons this show has. 

Overall the situation self-refining river downstream stations BOD5 levels gradually comes down. Agricultural run-off, sewage, human waste and discharge of major pollutants of the river and the danger to the river are.

Keywords: Pollution, Saqqez River, Wastewater, Physico-chemical characteristic.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

زمینه و هدف

 

رودخانه سقز از ارتفاعات خان که در جنوب غربی این شهرستان واقع شده اند، سرچشمه می گیرد.

در روستای تموغه شاخه دیگری که از کوه های میرگه نقشینه سرچشمه گرفته به آن می پیوندد. سپس در مسیر جنوب غربی به شمال شرقی از میان شهر سقز به آرامی می گذرد. در سقز آب رودخانه ولی خان به آن اضافه می­شود. در ادامه مسیر آب­های دیگری را نیز دریافت کرده و در روستای داش آلوجه به سد شهید کاظمی می­ریزد (1). مساحت حوزه آبریز رودخانه سقز 1159 کیلومتر مربع، طول رودخانه 100 کیلومتر و عرض آن در طول مسیر متغیر است. سازنده این رودخانه سیلیکاته و بی کربناته کلسیک است (2).

رودخانه سقز یکی از منابع مهم آب سطحی این شهرستان بوده و آب مورد نیاز برای کشاورزی روستاهای زیادی در حاشیه رودخانه و درصد بالایی از آب شرب شهرستان­های سقز و بوکان و روستاهای مسیر را تامین می­کند (3).

فاضلاب­های انسانی و رواناب­های ناشی از بارندگی بر روی زمین­های کشاورزی و شستشوی سموم و کودهای آلی آن­ها (فاضلاب های کشاورزی) مهم­ترین منابع آلاینده این رودخانه هستند.

ستار شریعتی در سال 1384، آلودگی رودخانه سقز را مورد مطالعه قرار داده و نتایج بررسی حاکی از آن است، آلاینده­هایی که در فصول مختلف به این رودخانه تخلیه می­شوند، با میزان جریان آب هماهنگی نداشته و در فصول کم آبی، آلودگی آن به حداکثر میزان ممکن می­رسد (3). محمود کریم‌زاده در سال 1385، تأثیر آلودگی‌های شهری و صنعتی ماکو و حومه برروی رودخانه زنگمار را بررسی کرده است. روش کار براساس روش‌های استاندارد متد بوده و از 12 ایستگاه در طول رودخانه نمونه‌برداری انجام گرفته است. نتایج نشان داده است که این رودخانه توان خودپالایی آلاینده‌ها را دارد (4). سعید یارمحمدی در سال 1387، مدیریت و تقلیل عملی آلاینده‌های رودخانه قمرود را بررسی کرده است. از 12 ایستگاه در طول رودخانه نمونه‌برداری انجام شده است. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که تخلیه فاضلاب‌های کشاورزی، صنعتی و شهری ونیز دفع پسماند های صنعتی و انسانی موجبات آلودگی و تخریب اکوسیستم این رودخانه را فراهم ساخته است (5). دوئه و حسین در سال 2001، آنالیزهای فیزیکو شیمیایی آب رودخانه کارنافولی بنگلادش را انجام دادند.کارنافولی یکی از رودخانه­هایی است که از هیمالیا سرچشمه گرفته و به لوشاهی هیل در هند می‌ریزد. نمونه‌برداری در طول زمستان از نقاط مختلف این رودخانه جمع‌آوری شده و پارامترهای فیزیکوشیمیایی آن آنالیز شدند. اثرات فاضلاب‌های صنعتی و شهری و رواناب های کشاورزی در آب رودخانه مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج حاکی از آن بود که این رودخانه به علت حضور صنایع کودهای شیمیایی، آهن، سرب و داروسازی و تخلیه پساب این صنایع بدون تصفیه فاضلاب‌های سمی آن­ها، بسیار آلوده است (8). آشیش کامور و یوگندرا بهادر در سال 2009، مطالعات پتانسیل آلودگی فیزیکوشیمیایی رودخانه کوسی در رامپور هند را انجام دادند. تعیین کیفیت پارامترهای آب رودخانه کوسی در طول 35 کیلومتر از رودخانه از نظر آلودگی در سه فصل بهار، پاییز و فصل بارانی مورد مطالعه قرار گرفت.

نتایج حاصله نشان داد که این رودخانه در معرض آلودگی شدید فاضلاب‌های خانگی و صنعتی است (9).

در این تحقیق وضعیت کیفی آب رودخانه از طریق سنجش شاخص­های فیزیکوشیمیایی در ایستگاه­های نمونه­بردای تعیین شد و نقش منابع آلاینده و میزان تاثیر آن­ها بر آلودگی رودخانه مورد مطالعه قرار گرفت. در نهایت راهکارهای لازم در زمینه بهبود وضعیت زیست­محیطی رودخانه ارایه گردید.

مواد و روش­ها

به منظور تعیین ایستگاه­های نمونه­برداری، ابتدا نقشه حوزه آبریز رودخانه سقز تهیه و پس از انجام عملیات میدانی با توجه به موقعیت نقاط پذیرنده پساب­های شهری و زه آب­های کشاورزی و امکان دسترسی به ایستگاه­ها، 4 ایستگاه نمونه­برداری در امتداد رودخانه مشخص گردید. تعداد 80 بار  نمونه‌برداری در رودخانه‌ی سقز با توجه به فصول کم‌آبی و پرآبی، در اکثر ماه‌های کم‌آبی و پرآبی سال انجام گرفته‌است. برای نمونه‌برداری جهت انجام آزمایشات فیزیکوشیمیایی ، بطری 5/1 لیتری پلی‌اتیلن به کار گرفته شد و ابتدا بطری که در آزمایشگاه با اسید و آب مقطر شستشو شده است را با آب محل نمونه‌برداری آب‌کشی کرده و سپس در مسیر جریان آب حتی‌الامکان در وسط رودخانه و در عمق 1213">   از سطح،  بطری را با آب پر کرده و با استفاده از پارافیلم دهانه‌ی بطری طوری بسته می‌شد که هیچ‌گونه هوایی در داخل بطری نمانده‌ باشد. سپس مشخصات محل نمونه‌برداری را در برگه‌های مخصوص ثبت و در یخدان کائوچویی قرار داده و به آزمایشگاه انتقال می‌یافت. سپس برای انجام آزمایش BOD5 ، نمونه‌ها در تاریکی و دمای 1± 20 در دستگاه انکوباتور نگه­داری می‌شد. کیفیت فیزیکوشیمیایی آب رودخانه با اندازه گیری شاخص­های درجه حرارت، pH ،BOD،COD،DO،TDS،EC،کدورت، نیترات، نیتریت ، آمونیاک ، فسفات ، کلرور ، سختی کل و منیزیم از دی ماه 1387 تا دی ماه 1388 با توجه به فصول کم آبی و پرآبی رودخانه در آزمایشگاه اداره حفاظت محیط­زیست سقز اندازه­گیری شد و با نتایج آنالیز فیزیکوشیمیایی رودخانه
سقز در سال­های 1383 و 1384 مورد مقایسه و ارزیابی قرار گرفت (3و6و7).

سنجشpH  و دمای آب رودخانه با استفاده ازpH سنج و دماسنج الکترودی قابل حمل انجام گرفت و سایر پارامترها نظیر DO, BOD5  و... با استفاده از روش­های استاندارد متد[5] برای آب و فاضلاب انجام گردید. روش آنالیز نمونه‌ها با ذکرمشخصات دستگاه­ها و شماره استاندارد هر روش در استانداردمتد در جدول 1 آمده است. در این تحقیق، بیش از 16 شاخص فیزیکی و شیمیایی در فصول کم آبی و پرآبی در سال­های 84-1383 و 88-1387 اندازه­گیری شده است، لیکن به دلیل این­که شاخص­های BOD5,DO ، کدورت، نیترات و فسفات نسبت به سایر شاخص­ها تغییرات بیش­تری داشته و از نظر آلودگی آب رودخانه اهمیت بیش­تری دارند، از این رو این شاخص­ها مورد تجزیه و تحلیل بیش­تری قرار گرفتند. نرم­افزار آماری مورد استفاده در این پژوهش Excel وSPSS و روش کار استفاده از روش­های استاندارد متد برای آب و فاضلاب می‌باشد.


جدول1- روش آنالیز نمونه‌ها با ذکرمشخصات دستگاه­ها و شماره استاندارد هر روش در استانداردمتد

شماره استاندارد هر روش

سال انتشار استاندارد متد

مدل و سازنده

مشخصات دستگاه‌های آزمایشگاهی

5210-B , BOD

چاپ بیستم  1999

IS6

WTW

Lovi bond  دستگاه

5220-C , COD

چاپ بیستم  1999

MG3868

EngLand

ELectrothermaL  دستگاه

4500-0-C , DO

چاپ بیستم  1999

40d muLti

Hach

HQ  دستگاه پرتابل

2540C, TDS

چاپ بیستم  1999

D-82362

WTW

inoLab  دستگاه

2510 B  ,     EC

چاپ بیستم  1999

D-82362

WTW

inoLab  دستگاه

4500-NO3-B ,  NO3

چاپ بیستم  1999

No.Co 350020

Oak Brook

Spectro Photometer

4500-NO2-B  , NO2

چاپ بیستم  1999

No.Co 350020

Oak Brook

Spectro Photometer

فسفات  4500-PC.

چاپ بیستم  1999

No.Co 350020

Oak Brook

Spectro Photometer

کلرور     4500-CI- C.

چاپ بیستم  1999

No.Co 350020

Oak Brook

Spectro Photometer

2340C.   hardness

چاپ بیستم  1999

MG3868

EngLand

ELectrothermaL  دستگاه

2340B.    Mg

چاپ بیستم  1999

MG3868

EngLand

ELectrothermaL  دستگاه

کدورت       2130B.

چاپ بیستم  1999

2100P

Hach

NepheLo meter

 


یافته­ها

 

مشخصات ایستگاه­های نمونه­برداری واقع در رودخانه سقز در

 

جدول 2 آمده است.

 

 

جدول 2- مشخصات ایستگاه­های نمونه­برداری واقع در رودخانه سقز

شماره ایستگاه

نام ایستگاه

طول و عرض جغرافیایی

منابع آلاینده بالادست

S1

تموغه

601782 و 4006548

روستاهای بالادست

S2

خروجی فاضلاب سقز

615637 و 4012519

فاضلاب سقز و واحدهای ماسه شویی

S3

کانی جشنی

621177 و 4016925

روستاهای بالادست

S4

عرب اوغلی

624801 و4019010

روستاهای بالادست


 

 

هم­چنین میزان غلظت شاخص­های اندازه­گیری شده در

 

 

ایستگاه­های چهارگانه در فصول پرآبی و کم آبی در جدول 3

نشان داده شده است.

 

جدول 3- میزان غلظت شاخص های اندازه گیری شده در ایستگاه های چهارگانه رودخانه سقز در فصول پرآبی و کم‌آبی

pH

Temp( 0C)

Turb (NTU)

Mg(mg/L)

Ca(mg/L)

CaCo3(mg/L)

کلرور(mg/L)

فسفات(mg/L)

آمونیاک(mg/L)

نیتریت(mg/L)

NO3(mg/L)

EC(µs/cm)

TDS(mg/L)

DO(mg/L)

COD(mg/L)

BOD(mg/L)

نام ایستگاه

ردیف

8/28

2/6

-

5/24

28

71

4/26

1/34

1/44

-

4/1

265

143

12/4

28

2

تموغه

1

8/65

3/1

-

8/21

34/8

87

17/04

1/9

4/88

-

4/3

447

194

7/2

72

41

ورودی فاضلاب

2

8/15

3/5

-

6/72

36

90

12/07

1/5

2/95

-

4/1

312

167

9/5

36

5

کانی جشنی

3

8/10

3/7

-

5/81

36/4

90

12/78

1/4

1/68

-

3

306

178

10/2

32

5

عرب اوغلی

4

 

تاریخ 12/12/1387

7/71

26/7

-

9/71

42

150

8/91

2/91

0/602

0/031

12/8

398

331

6/20

81

5/7

تموغه

1

7/43

27

-

32/1

49

260

9/97

19/11

14/98

0/059

83/1

662

1179

3/12

428

227

ورودی فاضلاب

2

7/51

26/5

-

21/9

53

230

12/18

18/8

13/81

0/061

69

694

494

3/42

128

63

کانی جشنی

3

 

26/1

-

34/1

49

270

9/77

12/9

8/91

0/401

23/1

622

441

5/60

54

18/4

عرب اوغلی

4

تاریخ 18/5/1388

                                     

 


در زیر نتایج به­دست آمده در جدول 3  و نمودارهای 1 تا 6   ارایه شده است:

  • درجه حرارت آب رودخانه در سردترین روز به ترتیب از 6/2 درجه سانتی­گراد در ایستگاه اول،  1/3 درجه سانتی­گراد در ایستگاه دوم، 5/3 درجه سانتی­گراد در ایستگاه سوم و  7/3 درجه سانتی­گراد در ایستگاه چهارم اندازه­گیری شده است. و در گرم­ترین روز به ترتیب  7/26 ،  27 ، 5/26 و 1/26 درجه سانتی­گراد از ایستگاه اول تا چهارم اندازه‌گیری شده است.
  •  pHآب رودخانه بین 5/8 – 2/7 به ترتیب در طول سال، اندازه گیری شده است.
  • کدورت آب در فصول پرآبی در ایستگاه شماره 2 با NTU 250 بیش­ترین مقدار و در ایستگاه شماره 1 با NTU 15 کم­ترین مقدار اندازه­گیری شده است.
  • هدایت الکتریکی در فصول پرآبی از µs/cm 256 در ایستگاه اول و µs/cm 438 در ایستگاه دوم به ترتیب کم­ترین و بیش­ترین مقدار اندازه­گیری شده است. در فصول کم آبی از µs/cm 398 در ایستگاه اول و µs/cm 662 در ایستگاه دوم به ترتیب کم­ترین و بیش­ترین مقدار اندازه­گیری شده است.
  • میزان اکسیژن محلول (DO) در فصول پرآبی حداکثر در ایستگاه اول برابر mg/L 4/12 و حداقل برابر mg/L 2/7 در ایستگاه دوم اندازه­گیری شده است. در فصول کم آبی حداکثر در ایستگاه اول برابر mg/L 3/7 و حداقل برابر mg/L 3/2 در ایستگاه دوم اندازه­گیری شده است.
  • میزان BOD5 در فصول پر آبی حداقل در ایستگاه اول برابر mg/L 2 و حداکثر در ایستگاه دوم برابرmg/L 41 اندازه­گیری شده است. در فصول کم آبی حداقل در ایستگاه اول برابر    mg/L 10 و حداکثر در ایستگاه دوم برابر mg/L 305 اندازه­گیری شده است.
  • مجموع مواد معلق ((TDS در فصول پر­آبی حداقل در ایستگاه اول mg/L 374 و حداکثر در ایستگاه دوم mg/L 512 اندازه­گیری شده است. در فصول کم­آبی حداقل در ایستگاه اول mg/L392 و حداکثر در ایستگاه دوم mg/L 1560 اندازه­گیری شده است.
  • میزان نیترات (NO3) در فصول پرآبی حداقل در ایستگاه اول mg/L 51/6 و حداکثر در ایستگاه دوم mg/L 2/42 اندازه­گیری شده است. در فصول کم آبی حداقل در ایستگاه اول mg/L 8/12 و حداکثر در ایستگاه دوم mg/L 1/83 اندازه­گیری شده است.
  • میزان فسفات در فصول پر­آبی حداقل در ایستگاه اول mg/L 44/1 و حداکثر در ایستگاه دوم mg/L 12/7 اندازه­گیری شده است. در فصول کم­آبی حداقل در ایستگاه اول mg/L 91/2 و حداکثر در ایستگاه دوم mg/L 11/19 اندازه­گیری شده است.

Mg/L

 


  

ترتیب زمان‌های نمونه‌برداری در ایستگاه‌ها

نمودار 1- تغییرات میزان BOD در ایستگاه‌های نمونه­برداری رودخانه سقز در ماه‌های مختلف نمونه­برداری

 

 

Mg/L

ترتیب زمان‌های نمونه‌برداری در ایستگاه‌ها

نمودار 2- تغییرات میزان COD در ایستگاه‌های نمونه­برداری رودخانه سقز در ماه‌های مختلف نمونه­برداری

 

Mg/L

ترتیب زمان‌های نمونه‌برداری در ایستگاه‌ها

نمودار 3- تغییرات میزان DO در ایستگاه‌های نمونه­برداری رودخانه سقز در ماه‌های مختلف نمونه­برداری

 

Mg/L

 


 

ترتیب زمان‌های نمونه‌برداری در ایستگاه‌ها

نمودار 4- تغییرات میزان TDS در ایستگاه‌های نمونه­برداری رودخانه سقز در ماه‌های مختلف نمونه­برداری


Mg/L

ترتیب زمان‌های نمونه‌برداری در ایستگاه‌ها

نمودار 5- تغییرات میزان NO3 در ایستگاه‌های نمونه­برداری رودخانه سقز در ماه‌های مختلف نمونه­برداری

 

 

Mg/L

ترتیب زمان‌های نمونه‌برداری در ایستگاه‌ها

نمودار 6- تغییرات میزان آمونیاک در ایستگاه‌های نمونه برداری رودخانه سقز در ماه‌های مختلف نمونه­برداری


بحث و نتیجه­گیری

 

نتایج حاصل از اندازه­گیری شاخص­های فیزیکوشیمیایی رودخانه سقز در سال­های  84-1383و 88-1387 نشان می­دهد، روند تغییرات آلودگی فیزیکوشیمیایی این رودخانه در طول سال­های بررسی شده در حال افزایش است. بخش مهم بار آلودگی این رودخانه بر حسب BOD5 ناشی از تخلیه فاضلاب­های شهری در ایستگاه دوم به داخل رودخانه است.

  • درجه حرارت آب رودخانه تابع تغییرات دمای محیط است. در فصول گرم ، دمای آب رودخانه بالا رفته و در فصول سرد ، دمای آن کاهش می­یابد.
  • pH آب رودخانه در تمامی ایستگاه­ها در محدوده 5/8 – 2/7 قرار دارد. در مجموع pH آب رودخانه محدودیتی برای آبزیان ایجاد نمی کند.
  • میزان کل جامدات محلول ((TDS ، هدایت الکتریکی (EC) و کدورت (Turbidity)، با توجه به فعالیت تعدادی از واحدهای شن و ماسه در بین ایستگاه اول و دوم ، از ایستگاه دوم به بعد افزایش یافته و در محل ورودی فاضلاب به اوج می رسد.
  • میزان BOD5 آب رودخانه در ایستگاه دوم به علت تخلیه فاضلاب­های شهری در فصول گرم و کم آبی به شدت بالا می­رود و در فصول پرآبی با بالا رفتن میزان دبی آب و قدرت خودپالایی رودخانه مقدار آن پایین می­آید. این میزان شدت BOD آلودگی آب رودخانه را در حد آلفا مزو ساپروب قرار می­دهد و در تابستان به علت تولید بوی نامطبوع سبب آزار ساکنین حواشی رودخانه می شود.
  • میزان اکسیژن محلول (DO) با میزان BOD و درجه حرارت آب رودخانه رابطه عکس دارد و در ایستگاه دوم با افزایش میزان BOD5 و درجه حرارت آب رودخانه در فصول گرم و کم آبی ، میزان DO به شدت کاهش می­یابد که نشان دهنده آلودگی شدید آب بوده و مرگ و میر آبزیان را در پی دارد. میزان DO در ایستگاه­های پایین دست به علت تلاطم رودخانه و قدرت خودپالایی آن به تدریج بالا می­رود.
  • میزان نیترات NO3 ، نیتریت NO2، آمونیاک و فسفات نیز درطول مسیر رودخانه از ایستگاه اول به‌بعد باتوجه به ورود رواناب‌های سطحی ناشی از بارندگی برروی زمین‌های کشاورزی و شستشوی سموم و کودهای آلی این زمین‌ها و حمل آن­ها به داخل رودخانه و نیز بار آلی واردشده توسط تخلیه فاضلاب‌های شهری به تدریج بالا رفته و در ایستگاه دوم به اوج می‌رسد.

با بررسی و آزمایشات انجام‌گرفته و اندازه‌گیری پارامترهای فیزیکوشیمیایی رودخانه‌ی سقز نتیجه گرفته می‌شود که علت اصلی آلودگی این رودخانه‌ در درجه اول، تخلیه‌ی فاضلاب شهر سقز  به داخل رودخانه بوده که بار آلی سنگینی را به آن تحمیل می‌کند. در درجه دوم نیز پساب‌های کشاورزی و رواناب‌های سطحی ناشی از بارندگی بر روی زمین‌های کشاورزی و شستشوی سموم و کودهای آلی این زمین‌ها توسط این رواناب‌ها و حمل و انتقال آن‌ها به رودخانه‌ دلیل دیگر آلودگی رودخانه سقز می‌باشد.

منابع

1-     کاوه، عبدالله ،1370، مونوگرافی شهر سقز، انتشارات محمدی سقز

2-     شهابی ، هیمن ، 1388،بررسی وضعیت پسماند سقز، پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه تبریز

3-     شریعتی ، ستار ، 1384، مطالعه آلودگی رودخانه سقز ، اداره کل حفاظت محیط زیست کردستان

4-     کریم‌زاده ، محمود ، 1385 ، بررسی تأثیر آلودگی‌های شهری و صنعتی ماکو و حومه بر روی رودخانه زنگمار ، پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه علوم و تحقیقات تهران

5-     یار محمدی ، سعید ، 1387 ، مدیریت و تقلیل عملی آلاینده‌های رودخانه قمرود ، پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه علوم و تحقیقات تهران

6-     آدامز ، دین ، 1379 ، راهنمای آزمایش آب و فاضلاب ، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست

7-     A.W.W.A, 1999 ,Standard Method for the examination of water and wastewater, 20 th edition,                 

8-     Doe, Hossain, 2001, "Physicochemical Analysis of Karnafully" River Water of Bangladesh an Update." University of Daka.Vol.14.PP.8-13

9-     Kumar, Ashish and Bahadur, Yogendra, 2009, "Physico – chemical Studies on the pollution potential of River Kosi at Rampur (India)." World Journal of Agricultural Sciences5 (1).

 



1-  دانشجوی کارشناسی ارشد آلودگی­های محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران*(مسوول مکاتبات).

[2]- استادیار دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران.

[3]- M. Sc student in Environmental pollution, Science and Research campus, Islamic Azad University, Tehran, Iran *(Corresponding Author).

[4]- Assistant professor, Faculty of Environment and energy, Science and Research campus, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

[5]- Standard   Methods

 

1-     کاوه، عبدالله ،1370، مونوگرافی شهر سقز، انتشارات محمدی سقز

2-     شهابی ، هیمن ، 1388،بررسی وضعیت پسماند سقز، پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه تبریز

3-     شریعتی ، ستار ، 1384، مطالعه آلودگی رودخانه سقز ، اداره کل حفاظت محیط زیست کردستان

4-     کریم‌زاده ، محمود ، 1385 ، بررسی تأثیر آلودگی‌های شهری و صنعتی ماکو و حومه بر روی رودخانه زنگمار ، پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه علوم و تحقیقات تهران

5-     یار محمدی ، سعید ، 1387 ، مدیریت و تقلیل عملی آلاینده‌های رودخانه قمرود ، پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه علوم و تحقیقات تهران

6-     آدامز ، دین ، 1379 ، راهنمای آزمایش آب و فاضلاب ، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست

7-     A.W.W.A, 1999 ,Standard Method for the examination of water and wastewater, 20 th edition,                 

8-     Doe, Hossain, 2001, "Physicochemical Analysis of Karnafully" River Water of Bangladesh an Update." University of Daka.Vol.14.PP.8-13

9-     Kumar, Ashish and Bahadur, Yogendra, 2009, "Physico – chemical Studies on the pollution potential of River Kosi at Rampur (India)." World Journal of Agricultural Sciences5 (1).