ارزشیابی زیست محیطی مکان شهرک های صنعتی استان قم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده محیط‌زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی.

2 کارشناسی ارشد دانشکده محیط‌زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی

چکیده

چکیده
توزیع نامتوازن جمعیت در پهنه کشور، شتاب شهرنشینی، تخریب و آسیب محیط زیست به واسطه مکان‌یابی نادرست صنایع، مستلزم آن است که سیاست­های مناسب توسعه صنعتی، در رفع این مشکلات اقدام نمایند. مکان‌یابی صحیح و طراحی اصولی صنعت، گام محکمی در جهت بهبود محیط زیست، توسعه صنایع کشور و رشد اصولی و منطقی مناطق شهری و روستایی می‌باشد.
در این تحقیق با جمع آوری داده، نقشه‌های رقومی، ضوابط و معیارهای زیست محیطی از دستگاه­های اجرایی و نظارتی و بازدیدهای میدانی، ضمن تهیه نقشه‌های رقومی مورد نیاز برای انجام ارزشیابی زیست محیطی مکان شهرک­‌های صنعتی در استان قم، با روش ادغام نقشه‌ها و بر پایه جبر بولین (Boolean) در مقیاس 1:250000، نقشه محدودیت‌ها تهیه گردید.
مرحله دوم با روی هم گذاری نقشه شهرک‌های صنعتی بر روی نقشه محدودیت‌ها مشخص گردید که فاز فعلی شهرک صنعتی شکوهیه در منطقه فاقد محدودیت (بجز بخش جنوبی آن)، فاز دوم 325 هکتاری به طور کامل بر روی مناطق محدودیت‌دار و فاز توسعه 1000 هکتاری در منطقه بدون محدودیت واقع شد، فازهای فعلی و توسعه شهرک صنعتی محمودآباد در محدوده مجاز و هم­چنین فازهای فعلی و توسعه شهرک صنعتی سلفچگان به­صورت پراکنده در مناطق ممنوعه واقع شد. با توجه به تحقیق صورت گرفته، وضعیت مکانی شهرک­های صنعتی شکوهیه و سلفچگان مناسب نبوده، که ضروری است واحدهای صنایع با رعایت اصول زیست محیطی و علی الخصوص با توجه به واحدهای آلاینده در شهرک صنعتی سلفچگان استقرار یابند، اگرچه موقعیت شهرک صنعتی محمودآباد مناسب بوده اما نظارت بر کنترل فعالیت­های واحدهای مستقر جهت کاهش آلودگی مهم به نظر می‌رسد.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

پایداری، توسعه و محیط زیست، دوره اول، شماره1، زمستان97

ارزشیابی زیست محیطی مکان شهرک های صنعتی استان قم

 

مسعود منوری[1]

علی اکبر دیمیادی*[2]

dimyadi57@yahoo.com

 

چکیده

توزیع نامتوازن جمعیت در پهنه کشور، شتاب شهرنشینی، تخریب و آسیب محیط زیست به واسطه مکان‌یابی نادرست صنایع، مستلزم آن است که سیاست­های مناسب توسعه صنعتی، در رفع این مشکلات اقدام نمایند. مکان‌یابی صحیح و طراحی اصولی صنعت، گام محکمی در جهت بهبود محیط زیست، توسعه صنایع کشور و رشد اصولی و منطقی مناطق شهری و روستایی می‌باشد.

در این تحقیق با جمع آوری داده، نقشه‌های رقومی، ضوابط و معیارهای زیست محیطی از دستگاه­های اجرایی و نظارتی و بازدیدهای میدانی، ضمن تهیه نقشه‌های رقومی مورد نیاز برای انجام ارزشیابی زیست محیطی مکان شهرک­‌های صنعتی در استان قم، با روش ادغام نقشه‌ها و بر پایه جبر بولین (Boolean) در مقیاس 1:250000، نقشه محدودیت‌ها تهیه گردید.

مرحله دوم با روی هم گذاری نقشه شهرک‌های صنعتی بر روی نقشه محدودیت‌ها مشخص گردید که فاز فعلی شهرک صنعتی شکوهیه در منطقه فاقد محدودیت (بجز بخش جنوبی آن)، فاز دوم 325 هکتاری به طور کامل بر روی مناطق محدودیت‌دار و فاز توسعه 1000 هکتاری در منطقه بدون محدودیت واقع شد، فازهای فعلی و توسعه شهرک صنعتی محمودآباد در محدوده مجاز و هم­چنین فازهای فعلی و توسعه شهرک صنعتی سلفچگان به­صورت پراکنده در مناطق ممنوعه واقع شد. با توجه به تحقیق صورت گرفته، وضعیت مکانی شهرک­های صنعتی شکوهیه و سلفچگان مناسب نبوده، که ضروری است واحدهای صنایع با رعایت اصول زیست محیطی و علی الخصوص با توجه به واحدهای آلاینده در شهرک صنعتی سلفچگان استقرار یابند، اگرچه موقعیت شهرک صنعتی محمودآباد مناسب بوده اما نظارت بر کنترل فعالیت­های واحدهای مستقر جهت کاهش آلودگی مهم به نظر می‌رسد.

واژه­های کلیدی: شهرک‌ صنعتی، معیارهای زیست محیطی، ارزشیابی مکانی، جبر بولین، استان قم

 


J.Sus.Dev. &Env., Vol 1, No.1, Winter 2019

 

Evaluation Environment Site Industrials Estate in Qom Province

 

Masoud Monavari[3]

Ali Akbar Dimyadi [4](

dimyadi57@yahoo.com

 

Abstract

There are a number of issues that complicate adopting appropriate policies in relation to industrial development. These issues include an uneven distribution of the population across the country, an accelerated rate of urbanization, and environmental degradation as a result of poor site location. An appropriate site location in accordance with industrial principles is a significant step towards improving the environment, nation-wide industrial development and also principled and logical rural and urban growth.

This research uses the high capabilities of GIS systems in collecting, analyzing, and managing data. Digital maps and environmental criteria were obtained from executive departments and field trips. Using the Boolean Method at the scale of 1:250,000, the researchers combined the maps that provide limitations to evaluate the environmental implication of industrial estates in Qom Province.

In Stage Two, overlaying the maps of the current industrial estates with those maps of the limitations indicated that Shokohiyeh Industrial Estate has no limitation (except the southern part of it). The second phase of 325 hectare was fully covered with the limitation map and the 1000-hectare development plan was located to be in the permissible zone. The current developmental phases of Mahmoodabad Industrial estate are located in the permissible area. Also, the current location of Salafchegan Industrial Estate is sporadically located in the prohibited areas.

Given the above research the location of Shokohiyeh and Salafchegan industrial estates is not appropriate. This requires the industrial units to firmly adhere to environmental principles particularly those related to pollutant units in Salafchegan. Although the location of Mahmoodabad Industrial estate appears to be appropriate, it is still very important to supervise the environmental impact of these units in reducing the pollution.

Keywords

Industrial estate, environmental criteria, Boolean Algebra, Qom province, GIS.


مقدمه

 

اصل اول بیانیه­ی ریو (اجلاس سران زمین) انسان را محور همه فعالیت‌ها می‌داند (1). بنابراین انسان مؤثرترین و مهم‌ترین عامل تغییرات محیط زیستی به شمار می‌آید. با توجه به این­که توسعه و محیط زیست دو موضوع جدایی ناپذیر می‌باشند ضروری است که با دستیابی و استفاده از ابزارهای مدیریت محیط زیست، در کلیه­ی برنامه‌های توسعه حداقل خسارت به منابع و محیط زیست وارد شود. اما عدم توجه به آثار و پیامدهای کوتاه مدت و بلند مدت پروژه‌های مختلف، عمدتاً سبب بروز مشکلات اساسی برای انسان و طبیعت خواهد شد (2).

توسعه صنعت در کشور ما با توجه به شرایط خاص آب و هوایی ایران، ویژگی‌های طبیعی و جغرافیایی، قابلیت­ها و امکانات بالقوه از اهمیت و ضرورت بسیار بالایی برخوردار می­باشد، اما صنعتی شدن باید بر اساس یک چارچوب مدون و برنامه­ریزی شده انجام پذیرفته و رشد آن در بلند مدت با توجه به امکانات طبیعی و اقتصادی مناطق مختلف کشور، سطح فن­آوری مطلوب و مطالعات زیست محیطی در طول زمان صورت گیرد (3).

شرایط کنونی ایران و ایجاد شهرک‌ها و نواحی صنعتی در نقاط مختلف کشور حتی پس از تصویب  قانون شرکت شهرک­های صنعتی ایران نشان می­دهد که نه تنها به مسئله آمایش سرزمین چه در مقیاس ملی و یا منطقه‌ای، حتی در شرایط حاضر توجه نمی‌شود و تقسیم کار و محدوده­ی وظایف از دیدگاه کارشناسی مطرح نیست بلکه سیاست­ها واعمال نفوذها موجبات شکل­گیری مسایل مرتبط با آمایش سرزمین شده و می‌شود (4،5).

اجرای صحیح، دقیق و همه جانبه مکان‌یابی در پروژه‌ها از اهمیت و ضرورت بالایی برخوردار است. از آن­جا که مکان‌یابی دارای ماهیت مکانی است، سامانه‌های اطلاعات مکانی به­عنوان ابزار توانمند مدیریت و تجزیه تحلیل داده‌های مکانی محیط بسیار مناسبی برای نیل به اهداف فوق محسوب می‌شود. از طرفی امروزه متدهای تصمیم‌گیری متنوعی توسعه یافته‌اند که در اخذ تصمیمات صحیح و فراگیر کمک فراوانی به طراحان و تصمیم‌گیرندگان می‌نمایند. اگر این روش­ها در تحلیل‌های مکانی GIS به­کار گرفته شوند، می‌توان به­طور جامع‌تر و فراگیرتر از دانش افراد خبره در تحلیل‌ها استفاده نمود. به­عبارت دیگر استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری و دانش کارشناسی به افزایش توانایی GIS در کمک به اتخاذ تصمیمات مکانی خواهد انجامید.

 بر اساس مطالعه جعفری و همکاران(1384) (6) با عنوان مکان‌یابی عرصه‌های مناسب احداث صنعت در استان قم با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی که در مقیاس 1:250000 و با روش تجزیه و تحلیل سیستمی ضمن شناسایی منابع زیست محیطی در دو دسته شامل منابع اکولوژیک و اقتصادی، اجتماعی، اقدام به ارزیابی توان اکولوژیکی سرزمین نموده و پس از حذف مناطق حفاظت شده، در نهایت اولویت­بندی این پهنه­ها با توجه به مشخصه­های اقتصادی، به صورت کمی انجام داده، که در نتیجه یک پهنه در بخش جعفرآباد (مساحت 9217 هکتار) به عنوان بهترین مکان جهت استقرار صنایع شناسایی نموده است.

با توجه به قابلیت‌ها و پتانسیل­های استان قم به­علت موقعیت ویژه جغرافیایی به عنوان کریدور مرکزی ایران، ترانزیت جاده‌ای و ریلی، حمل و نقل کالا، وجود منطقه ویژه اقتصادی سلفچگان با امکانات و خدمات گمرکی مناسب،و غیره. هم­چنین ممنوعیت شعاع 120 کیلومتری منجر شده که اکثر واحدهای صنعتی به این استان سوق داده شوند که در حال حاضر شهرک­های صنعتی شکوهیه، محمودآباد و سلفچگان مستقر بوده و غالباً ارزیابی زیست محیطی شهرک­های صنعتی مورد اشاره بعد استقرار و واگذاری­ها انجام شده است، لذا هدف اصلی انجام این تحقیق بررسی وضعیت مکانی شهرک­های صنعتی استان قم از لحاظ معیار و استانداردهای زیست محیطی با استفاده از ابزار GIS برای شهرک­های مذکور در فازهای فعلی و با توجه به واگذاری­های در فاز توسعه می‌باشد.

 

 


شکل شماره1- نقشه مرزهای جغرافیای سیاسی استان قم

 

مواد و روشها

محدوده مورد مطالعه

استان قم با وسعت 11238 کیلومتر مربع حدود 68/0 از مساحت کل کشور را در برمی‌گیرد و در موقعیت بین 34 درجه و 9 دقیقه تا 35 درجه و 11 دقیقه عرض شمالی و 50 درجه و 6 دقیقه تا 51 درجه و 58 دقیقه طول شرقی، در غرب منطقه مرکزی ایران واقع شده است. از شمال به استان تهران از شرق به کویر نمک و استان سمنان، از جنوب شرقی به شهرستان کاشان و استان اصفهان و از جنوب به محلات و از مغرب به تفرش و اراک محدود است. جمعیت استان بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385 مرکز آمار ایران 1046737 نفر می­باشد.

بر­اساس آخرین تقسیمات کشوری، استان قم دارای یک شهرستان، چهار شهر، پنج بخش، نه دهستان و 936 آبادی است که از این تعداد 356 آبادی دارای سکنه و 580 آبادی دیگر خالی از سکنه می‌باشد (شکل 1).

 


شکل شماره2- موقعیت شهرک های صنعتی استان قم


شهرک‌های صنعتی فعال در استان قم

شهرک صنعتی شکوهیه قم

این شهرک با مساحت تقریبی 955 هکتار در کیلومتر14 جاده قدیم قم- تهران تأسیس شده است. هدف آن استقرار واحدهای تولیدی در 7 رشته صنعتی (فلزی، کانی، غیرفلزی، غذایی، شیمیایی، نساجی، سلولزی، ماشین‌سازی برق و الکترونیک بوده است.

شهرک صنعتی سلفچگان

این شهرک با مسحت 295 هکتار در کیلومتر 2 جاده سلفچگان – ساوه قرار دارد هدف از استقرار آن ایجاد واحدهای تولیدی در رشته صنعتی فلزی، کانی غیر فلزی، شیمیایی، نساجی، چرم، سلولزی، غذایی و دارویی، ماشین‌سازی و الکترونیک بوده است.

شهرک صنعتی محمود آباد

این منطقه با مساحت 189 هکتار در کیلومتر 20 اتوبان قم- تهران به منظور استقرار صنایع کانی غیر فلزی ایجاد گردیده است (شکل 2).

 

 

 

 

 


 

 

روش بررسی

اطلاعات جغرافیایی بعنوان داده‌های ژئورفرنس شده که در چهارچوبی معنی‌دار پردازش شده است و قابل فهم و درک برای استفاده کننده جهت تصمیم گیری می‌باشد و بخشی از واقعیت یا ارزش لحاظ شده در فرایند تصمیم گیری است (7).هم­چنینیکی از مفید‌ترین کاربردهای GIS، آنالیز و تهیه نقشه تناسب کاربری اراضی برای مدیریت و طراحی مکانی است (8،9).

در خصوص روش­های ارزیابی چند معیاره در GIS دو کلاس اولیه وجود دارد: علمگرهای روی هم‌گذاری بولین (قواعد ترکیب غیر جبرانی) و روش­های (WLC) ترکیب خطی وزنی (قواعد ترکیب جبرانی) (10). هم­چنین ادغام لایه‌ها به روش­های مختلفی نظیر، ترکیب بولین[5]، ترکیب خطی وزنی[6] و میانگین وزنی مرتب شده[7] انجام می‌شود، منطق بولین دارای صفر و یک بوده و نشان دهنده محدودیت­های قطعی می‌باشند در حالی­که منطق فازی (Fuzzy) و شبه فازی دارای دامنه‌ای از اعداد بوده و نشان دهنده امکان برقراری شرط­های مختلف با درجات متفاوت می‌باشند، آن­چه که در این تحقیق استفاده شده منطق بولین می‌باشد.

لذا روش روی هم‌گذاری بولین، ساده­ترین روش ترکیب محدودیت‌ها می‌باشد که وزن همه آن­ها مساوی در نظر گرفته شده و با یکدیگر جمع شده و یا در هم ضرب می‌گردند و معمولاً برای تفکیک مناطقی که دارای مجموعه‌ای از شرایط و ویژگی‌های مورد نظر باشند کاربرد دارد (11). در عملیات روی هم‌گذاری دو یا چند نقشه با هم ترکیب می‌شوند، ارزش نقشه خروجی در هر نقطه تابعی خواهد بود از ارزش­های نقشه‌های ورودی در همان نقطه شرط لازم برای انجام عملیات روی هم‌گذاری، برخورداری تمامی نقشه‌های ورودی از سیستم مختصات یکسان و همچنین صحت مکانی بالای پدیده‌ها می‌باشد.

مراحل انجام روش تحقیق به شرح ذیل می‌باشد:

1- جمع آوری اطلاعات کتابخانه‌ای

2- جمع آوری داده‌های رقومی و نقشه­های مورد نیاز

3- شناسایی ضوابط و معیارها برای اعمال محدودیت

4- تجزیه و تحلیل روی هم گذاری نقشه شهرک‌های صنعتی بر روی محدودیت‌ها

داده­های مورد استفاده شامل پایگاه داده رقومی شهر قم، پراکنش روستاها، منحنی میزان، اقلیم، قابلیت اراضی، پوشش گیاهی، منابع چاه، قنات و چشمه، رودخانه‌ها، دریاچه، گسل­های اصلی و فرعی، زمین شناسی، محدوده و حریم شهرقم، منطقه حفاظت شده پلنگ دره، پارک ملی کویر، شهرک‌های صنعتی (شکوهیه، محمودآباد و سلفچگان)، هم­چنین محدوده کل استان قم به عنوان محدوده مطالعاتی در نظر گرفته شد، ابــزارهای مورد استفاده نیز شامل: دستگاه GPS جهت به­هنگام سازی نقشه­های مورد استفاده، نرم افزار ArcGIS9.3 می‌باشد.

با توجه به معیارها و ضوابط استقرار صنایع مجموعه قوانین مقررات حفاظت محیط زیست (مصوب 15/12/1378)، قانون ایمنی راه‌ها و راه­آهن(مصوب 7/4/1349)، قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی کشور (مصوب 12/7/1371)، امور آب ... جدول(1) تنظیم گردید و پس از فراخوانی نقشه­های مربوطه در محیط نرم افزار ArcGIS9.3 اقدام به اجرای فرمان حریم (Buffer) نموده که نقشه حریم‌ها تهیه و سپس تمام لایه‌هایی که اعمال حریم بر روی آن­ها صورت گرفته با هم تلفیق شده که به­نام نقشه محدودیت شناخته شده و در نهایت با روی هم گذاری با نقشه شهرک‌های صنعتی استان قم که از قبل با نقاط کنترل زمینی که دارای توزیع مناسب بوده زمین مرجع شده، در نتیجه شکل­های 3،4و5 حاصل شده به­طوری­که رنگ قرمز، محدودیت و رنگ سبز، فاقد محدودیت را نشان می‌دهد.

پارامتر

توضیحات

میزان محدودیت ( نامناسب)

مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست

منطقه حفاظت شده پلنگ دره

پارک ملی کویر

300 متر

1000 متر

دریاچه‌ها

حوض السطان، دریاچه نمک

1000 متر

رودخانه‌های دایمی و فصلی

حریم کیفی

300 متر

چشمه و قنات

 

300 متر

چاه عمیق و نیمه عمیق

 

100 متر

گسل

اصلی و فرعی

600 متر

محدوده‌های مسکونی

شهر

1500 متر

روستا

1500 متر

راه­های مواصلاتی

بزرگراه و جاده ترانزیت

250 متر

جاده اصلی

150 متر

راه آهن

100 متر

محدوده‌های ممنوعه منابع طبیعی

گون و بادام کوهی

 

 

 

جدول شماره1- محدودیتها و مقادیر آنها در محدوده مطالعاتی

شکل شماره3- نقشه موقعیت شهرک صنعتی شکوهیه

بر روی نقشه محدودیت‌ها


یافته‌ها

پس از اعمال حریم و تهیه نقشه محدودیت و برای پارامترهای طبیعی و مصنوعی نقشه محدودیت استان با توجه به ضوابط دستگاه‌ها و ادارات مرتبط مشخص، که در سه بخش به شرح ذیل ارایه می‌گردد:

1- با روی هم گذاری نقشه شهرک صنعتی شکوهیه بر روی نقشه محدودیت‌ها مشخص گردید که فاز فعلی شهرک در پهنه فاقد محدودیت قرار گرفته لیکن بخش جنوبی که برخی از زون­های N: نساجی - فلزی G : غذایی - دارویی - بهداشتی N: دارای آلودگیها B: بدون آلودگی­ها بر روی منطقه ممنوعه استقرار یافته است. هم­چنین فاز دوم 325 هکتاری که دارای زون­های G: غذایی- دارویی- بهداشتی، FN: فلزی- نساجی- برق، KH: کانی غیر فلزی - شیمیایی - سلولزی بوده به طور کامل بر روی مناطق محدودیت دار واقع  شده است و نیز فاز \

توسعه 1000 هکتاری شهرک موصوف در منطقه بدون محدودیت جانمایی گردیده است (شکل3).

 

 

 

2- با روی هم گذاری نقشه شهرک صنعتی محمودآباد بر روی نقشه محدودیت‌ها مشخص گردید که کلیه های فازهای فعلی و توسعه در محدوده مجاز واقع می‌باشد (شکل4).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3- با روی هم گذاری نقشه شهرک صنعتی سلفچان بر روی نقشه محدودیت‌ها مشخص گردید که به­صورت پراکنده در مناطق ممنوعه واقع شده است که به­ عنوان نمونه سه واحد از واحدهای تصفیه دوم روغن در بدون رعایت حریم قنات عباس آباد مستقر شوند که منجر به آلودگی آب قنات به ترکیبات نفتی شده است، هم­چنین بدلیل واحدهای بسیار آلاینده شامل واحدهای تغلیظ قیر و واحدهای تصفیه دوم روغن (به­دلیل رعایت شرایط حریم 120 کیلومتری تهران) به سبب آلودگی شدید هوا ناشی از خروجی گازهای هیدروکربوری و بخارات اسیدی دودکش واحدها گردیده است و با توجه جهت باد به سمت روستاهای مجاور علی الخصوص روستای جنداب موجب آزار و شکایت محلی شده است (شکل5).

 

 

 

 

 

 

شکل شماره4- نقشه موقعیت شهرک صنعتی محمود آباد

بر روی نقشه محدودیت‌ها

شکل شماره 5-نقشه موقعیت شهرک صنعتی سلفچگان بر روی نقشه محدودیت‌ها

 

 

 

 

 

 

 


نتیجه گیری و پیشنهادات

 

با توجه به تحقیق انجام گرفته در خصوص ارزشیابی مکان شهرک­های صنعتی و به منظور رعایت ملاحظات زیست­محیطی به­همراه رشد توسعه اقتصادی در خور استان، پیشنهادهایی به شرح ذیل ارایه می‌گردد:

ü   جهت دستیابی به نتایج دقیق در خصوص بررسی وضعیت استقرار شهرک‌های صنعتی در مقیاس تفضیلی (1:25000) یا نیمه تفضیلی انجام شود. 

ü   بخش‌هایی از محدوده طرح توسعه و فعلی در شهرک صنعتی سلفچگان در مناطق ممنوعه واقع شده است که می‌بایست ضمن دقت نظر و رعایت حریم از این­گونه مناطق واحدهایی مستقر گردند که کم­ترین بار آلودگی را داشته باشند، لذا عدم استقرار واحدهای آلاینده دیگر و مشابه (تغلیظ قیر،ایزوگام، تصفیه دوم روغن) در شهرک صنعتی سلفچگان ضروری می‌باشد.

ü   فاز دوم توسعه 325 هکتاری در شهرک صنعتی شکوهیه که در محدوده ممنوعه قرار گرفته ضمن رعایت همه جوانب در خصوص استقرار واحدهای صنعتی حتی الامکان واحدهایی مستقر گردند که کم­ترین بار آلودگی را داشته باشند به طور مثال واحدهای بسته­بندی حبوبات بدون شتسشو و واحدهایی که از لحاظ آلودگی­های هوا، آب و پسماند نسبت واحدهای دیگر کم­ترین بار آلودگی را داشته باشند، مستقر شوند.

ü   در شهرک صنعتی محمود آباد موقعیت شهرک فاز فعلی و توسعه در مناطق مجاز واقع شده است اما در این شهرک واحدهای کانی غیر فلزی مستقر شده­اند: از قبیل واحدهای سنگبری، آجر ماشینی و صنعتی، گچ صنعتی و غیره. لیکن آلودگی هوا و پسماند این شهرک­ها بالا می­باشد زیرا واحدهای آجر ماشینی به­دلیل استفاده از کوره‌های هوفمن در خروجی دودکش حجم قابل توجهی دود و غبار به محیط (خصوصاً در اوقات شب) منتشر می‌کنند هم­چنین واحدهای سنگبری اقدام به تخلیه ضایعات سنگ(لاشه و گل سنگ) در اراضی مجاور شهرک نموده‌اند لذا نظارت و پایش واحدهای مستقر در شهرک و اختصاص سایت مناسب جهت تخلیه ضایعات ضروری می‌باشد.

ü   با مقایسه این یافته‌ها با مطالعه جعفری و همکاران (1384) استقرار شهرک‌های صنعتی با محدوده‌ی اولویت اول که در بخش جعفریه شناسایی نموده­اند، مطابقت نداشته و در حال حاضر ناحیه صنعتی طغرود در بخش جعفریه فعال می‌باشد .

ü   در حال حاضر مطالعات آمایش سرزمین در استان قم به اجرا در نیامده است علی­رغم این­که در استان­های دیگر در مرحله نهایی مطالعات و برخی نیز در مرحله اجرا طرح­ها بر اساس سند مطالعات آمایش می­باشد لذا اولویت قرار دادن موضوع جهت­گیری آمایش اهمیت به­سزایی دارد.

ü   ترغیب و حمایت از واحدهایی که خط تولید با تکنولوژی بالا و مجهز به سامانه‌های کنترل آلودگی داشته باشند که کم­ترین آلودگی به محیط زیست وارد نمایند به عنوان نمونه با وجود تعداد کم واحدها در شهرک صنعتی سلفچگان نسبت به شهرک صنعتی شکوهیه به­دلیل استقرار آلوده­ترین واحدهای تصفیه دوم روغن و تغلیظ قیر یکی از مشکل‌زا­ترین شهرک صنعتی در استان تلقی می‌گردد.

 


 

 

منابع

 

  1. مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست ایران.1383. سازمان حفاظت محیط زیست، دفتر حقوقی و امور مجلس.
  2. مخدوم، مجید.1378.شالودۀ آمایش سرزمین (چاپ سوم با تجدید نظر کلی). انتشارات دانشگاه تهران.
  3. صدری، فرهاد.1380. بررسی زیست محیطی ناحیه صنعتی صفادشت و تعیین پتانسیل اثرات آن بر محیط زیست، پایان نامه کارشناسی ارشد مدیریت محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.
  4. پولاد دژ، محمد.1373.اصول و مبانی آمایش سرزمین در بخش صنعت، شرکت شهرک‌های صنعتی ایران
  5. مطالعات طرح پایة آمایش سرزمین اسلامی ایران.دفتر برنامه­ریزی منطقه‌ای.1364. سازمان برنامه و بودجه. معاونت امور مناطق
  6. جعفری، ح و همکاران.1384.مکانیابی عرصه های مناسب احداث صنعت در استان قم با استفاده ازسامانه های اطلاعات جغرافیائی.مجله محیط شناسی.شماره 37.صفحات 52 - 54  

 

  1. Malczewski J. (1999). GIS and Multicriteria Decision Analysis, John Wiley and Sons, Toronto.
  2. Collins, M.G., Steiner, F.R., Rushman, M.J., 2001. Land-use suitability analysis in the United States: historical development and promising technological achievements. Environmental Management 28 (5), 611–621.
  3. Malczewski J. (2004). GIS-based land-use suitability analysis: a critical overview. Progress in Planning, 62(1), pp. 3–65.

10.Malczewski J. (2006). Ordered weighted averaging with fuzzy quantifiers: GIS-based multicriteria evaluation for land-use suitability analysis. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation 8 (2006) 270–277

  1. مخدوم، م.درویش صفت، ع.جعفر زاده، ه.مخدوم، ع.1383.ارزیابی و برنامه ریزی محیط زیست با سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی(GIS)، انتشارات دانشگاه تهران.


 

 

 

 



[1] -استادیار دانشکده محیط­زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی.

[2] *-کارشناسی ارشد دانشکده محیط­زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی (مسئول مکاتبات).

[3]-Assistant professor, Faculty of Environment and Energy, Science and Research Branch, Islamic Azad University.

[4]-M.Sc Environmental Assessment, Faculty of Environment and Energy, Science and Research Branch, Islamic Azad University.

[5]- Boolean Combination

[6]-Weighted Linear Combination

[7]-Ordered Weighted Averaging

  1. مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست ایران.1383. سازمان حفاظت محیط زیست، دفتر حقوقی و امور مجلس.
  2. مخدوم، مجید.1378.شالودۀ آمایش سرزمین (چاپ سوم با تجدید نظر کلی). انتشارات دانشگاه تهران.
  3. صدری، فرهاد.1380. بررسی زیست محیطی ناحیه صنعتی صفادشت و تعیین پتانسیل اثرات آن بر محیط زیست، پایان نامه کارشناسی ارشد مدیریت محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.
  4. پولاد دژ، محمد.1373.اصول و مبانی آمایش سرزمین در بخش صنعت، شرکت شهرک‌های صنعتی ایران
  5. مطالعات طرح پایة آمایش سرزمین اسلامی ایران.دفتر برنامه­ریزی منطقه‌ای.1364. سازمان برنامه و بودجه. معاونت امور مناطق
  6. جعفری، ح و همکاران.1384.مکانیابی عرصه های مناسب احداث صنعت در استان قم با استفاده ازسامانه های اطلاعات جغرافیائی.مجله محیط شناسی.شماره 37.صفحات 52 - 54  

 

  1. Malczewski J. (1999). GIS and Multicriteria Decision Analysis, John Wiley and Sons, Toronto.
  2. Collins, M.G., Steiner, F.R., Rushman, M.J., 2001. Land-use suitability analysis in the United States: historical development and promising technological achievements. Environmental Management 28 (5), 611–621.
  3. Malczewski J. (2004). GIS-based land-use suitability analysis: a critical overview. Progress in Planning, 62(1), pp. 3–65.

10.Malczewski J. (2006). Ordered weighted averaging with fuzzy quantifiers: GIS-based multicriteria evaluation for land-use suitability analysis. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation 8 (2006) 270–277

  1. مخدوم، م.درویش صفت، ع.جعفر زاده، ه.مخدوم، ع.1383.ارزیابی و برنامه ریزی محیط زیست با سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی(GIS)، انتشارات دانشگاه تهران.