برآورد ارزش تفرجی سد طالقان به روش هزینه سفر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیات علمی، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات (مسئول مکاتبات).

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه اقتصاد محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.

چکیده

منطقه طالقان واقع در 150 کیلومتری شمال غربی تهران در میان دره بزرگی در کوه­های البرز قرار دارد که منطقه­ای ییلاقی به حساب می­آید. این منطقه به دلیل طبیعت روح­نواز و جاذبه­های تاریخی و فرهنگی گردشگران بسیاری را به سوی خود جلب می­کند. احداث سد طالقان و به طبع آن در­یاچه حاصل از آن تاثیر به­سزایی در منظره طبیعی منطقه دارد که باعث شده به عنوان عامل اصلی و مشوقی برای جذب گردشگر و توریست در منطقه باشد. با توجه به شرایط خاص منطقه، می­توان ارزش­های اقتصادی منطقه را مورد مطالعه قرار داد.  در این مقاله اقدام به بررسی و محاسبه ارزش تفرجگاهی سد طالقان به روش هزینه سفر شده است. به این منظور با در نظر گرفتن سد به عنوان مرکز، نیم­دایره­هایی با فواصل ثابت رسم شده است که مبدأ سفر بازدید­کنندگان را در­ بر ­می­گیرد. سپس داده­های اقتصادی-اجتماعی  استخراج شده از پرسش­نامه­های تکمیلی توسط بازدید­کنندگان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و با توجه به داده­های موجود، نمودار رابطه بین هزینه سفر و شمار مراجعه­کنندگان به منطقه رسم گردید. آن­گاه با در نظر گرفتن ورودیه­های مختلف و اضافه نمودن آن به مجموع هزینه­های دسترسی نسبت جدید مراجعه­کنندگان به­دست آمد و منحنی تقاضای سفر به منطقه ترسیم شد. 
در نهایت ارزش تفرجی منطقه از طریق محاسبه سطح زیر منحنی تقاضا محاسبه گردید که در نتیجه ارزش تفرجی منطقه در هر روز برابر با 000/965/4 ریال می باشد. هم­چنین بیش­تر بازدید­کنندگان از منطقه در محدوده سنی 20-30 سال قرار دارند و اکثریت پاسخ دهندگان دارای مدرک دانشگاهی لیسانس می­باشند و هم­چنین با افزایش درآمد تعداد بازدیدکنندگان کاهش می­یابد.
منطقه طالقان واقع در 150 کیلومتری شمال غربی تهران در میان دره بزرگی در کوه­های البرز قرار دارد که منطقه­ای ییلاقی به حساب می­آید. این منطقه به دلیل طبیعت روح­نواز و جاذبه­های تاریخی و فرهنگی گردشگران بسیاری را به سوی خود جلب می­کند. احداث سد طالقان و به طبع آن در­یاچه حاصل از آن تاثیر به­سزایی در منظره طبیعی منطقه دارد که باعث شده به عنوان عامل اصلی و مشوقی برای جذب گردشگر و توریست در منطقه باشد. با توجه به شرایط خاص منطقه، می­توان ارزش­های اقتصادی منطقه را مورد مطالعه قرار داد.  در این مقاله اقدام به بررسی و محاسبه ارزش تفرجگاهی سد طالقان به روش هزینه سفر شده است. به این منظور با در نظر گرفتن سد به عنوان مرکز، نیم­دایره­هایی با فواصل ثابت رسم شده است که مبدأ سفر بازدید­کنندگان را در­ بر ­می­گیرد. سپس داده­های اقتصادی-اجتماعی  استخراج شده از پرسش­نامه­های تکمیلی توسط بازدید­کنندگان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و با توجه به داده­های موجود، نمودار رابطه بین هزینه سفر و شمار مراجعه­کنندگان به منطقه رسم گردید. آن­گاه با در نظر گرفتن ورودیه­های مختلف و اضافه نمودن آن به مجموع هزینه­های دسترسی نسبت جدید مراجعه­کنندگان به­دست آمد و منحنی تقاضای سفر به منطقه ترسیم شد. 
در نهایت ارزش تفرجی منطقه از طریق محاسبه سطح زیر منحنی تقاضا محاسبه گردید که در نتیجه ارزش تفرجی منطقه در هر روز برابر با 000/965/4 ریال می باشد. هم­چنین بیش­تر بازدید­کنندگان از منطقه در محدوده سنی 20-30 سال قرار دارند و اکثریت پاسخ دهندگان دارای مدرک دانشگاهی لیسانس می­باشند و هم­چنین با افزایش درآمد تعداد بازدیدکنندگان کاهش می­یابد.

کلیدواژه‌ها


 

 

 

 

پایداری، توسعه و محیط زیست، دوره اول، شماره1،زمستان 97

برآورد ارزش تفرجی سد طالقان به روش هزینه سفر

زهرا عابدی[1]*

Zah.abedi@gmail.com

پیام محمودکلایه[2]

چکیده

منطقه طالقان واقع در 150 کیلومتری شمال غربی تهران در میان دره بزرگی در کوه­های البرز قرار دارد که منطقه­ای ییلاقی به حساب می­آید. این منطقه به دلیل طبیعت روح­نواز و جاذبه­های تاریخی و فرهنگی گردشگران بسیاری را به سوی خود جلب می­کند. احداث سد طالقان و به طبع آن در­یاچه حاصل از آن تاثیر به­سزایی در منظره طبیعی منطقه دارد که باعث شده به عنوان عامل اصلی و مشوقی برای جذب گردشگر و توریست در منطقه باشد. با توجه به شرایط خاص منطقه، می­توان ارزش­های اقتصادی منطقه را مورد مطالعه قرار داد.  در این مقاله اقدام به بررسی و محاسبه ارزش تفرجگاهی سد طالقان به روش هزینه سفر شده است. به این منظور با در نظر گرفتن سد به عنوان مرکز، نیم­دایره­هایی با فواصل ثابت رسم شده است که مبدأ سفر بازدید­کنندگان را در­ بر ­می­گیرد. سپس داده­های اقتصادی-اجتماعی  استخراج شده از پرسش­نامه­های تکمیلی توسط بازدید­کنندگان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و با توجه به داده­های موجود، نمودار رابطه بین هزینه سفر و شمار مراجعه­کنندگان به منطقه رسم گردید. آن­گاه با در نظر گرفتن ورودیه­های مختلف و اضافه نمودن آن به مجموع هزینه­های دسترسی نسبت جدید مراجعه­کنندگان به­دست آمد و منحنی تقاضای سفر به منطقه ترسیم شد. 

در نهایت ارزش تفرجی منطقه از طریق محاسبه سطح زیر منحنی تقاضا محاسبه گردید که در نتیجه ارزش تفرجی منطقه در هر روز برابر با 000/965/4 ریال می باشد. هم­چنین بیش­تر بازدید­کنندگان از منطقه در محدوده سنی 20-30 سال قرار دارند و اکثریت پاسخ دهندگان دارای مدرک دانشگاهی لیسانس می­باشند و هم­چنین با افزایش درآمد تعداد بازدیدکنندگان کاهش می­یابد.

واژه های کلیدی: ارزش­گذاری اقتصادی، هزینه سفر، ارزش تفرجی، منحنی تقاضای سفر، منطقه سد طالقان.


J.Sus.Dev. &Env., Vol 1, No.1, Winter 2019

 

Estimating the Recreational of Taleghan Dam by Travel Cost Method

 

Zahra Abedi[3]

Zah.abedi@gmail.com

Payam Mahmood Kalayeh[4]

 

Abstract

Taleghan zone is located in 150th km of Northwest of Tehran in a great valley in Alborz Mountains and is considered a summer resort. It attracts many tourists due to its cheering nature and historical and cultural appeals. Construction of Taleghan dam and the resulting lake have a considerable influence on the natural view of this zone and are the main factors for attracting the tourists. Considering the above-mentioned special conditions of the zone, its economic values may be studied. in this research, an action has been made in investigating and calculation of Taleghan dam tourism value through travel cost method. For this purpose, some semicircles with constant intervals have been drawn encompassing the whole regions from which the visitors have come considering the dam as the center. Then the economical and social data obtained from the questionnaires completed by the visitors was analyzed. Considering the available data, the diagram is drawn between travel cost and number of visitors to the region. The new ratio of visitors will then be obtained and the demand curve of the zone will be drawn by considering different entries and its addition to total access costs.

Finally, tourism value of the zone will be calculated through calculating the level below the demand curve. This value is equal 4965000 Rls per day.

Keywords: Economic valuation, Cost of travel, Recreational value, Travel demand curve, Taleghan area.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

با توجه به تقاضای روزافزون مردم به تفرجگاه­ها و مراکز تفریحی، تجزیه و تحلیل در مورد این مساله از نقطه نظر اقتصادی و اجتماعی و بررسی کامل خواسته­های مردم و هم­چنین پیش بینی نیازهای تفرجگاهی و اوقات فراغت در آینده الزامی است (1) .امروزه، ارزش­گذاری اقتصادی منابع طبیعی، به­عنوان ابزار مدیریتی مؤثرجهت تصمیم­گیری در زمینه برنامه­ریزی طرح­های  توسعه­ای مورد استفاده­ی مدیران محیط زیست قرار می گیرد (2). معمولاً هدف اصلی ارزش­گذاری در کمک  به تصمیمات مدیریتی، نشان دادن کارآیی اقتصادی کلی، در رابطه با کاربردهای مختلف رقابتی در استفاده از منابع می­باشد. فرض اساسی بر  این نکته استوار است که، منابع باید مختص به کاربردهایی باشند که سود خالص کلی را به جامعه عرضه کنند (3). در صورتی که ارزش­گذاری بر حسب واحدهایی غیر قابل مقایسه با سایر کالاها باشد، انسان­ها غالبا جز «رایگان بودن» تصور دیگری از کالاها و خدمات زیست محیطی ندارند و این امر، در سطح تصمیم­گیری منجر به اتخاذ سیاست­های ناپایدار می شود (4).

هدف این مقاله، تعیین ارزش تفرجی سد طالقان، به عنوان یکی از سدهای مهم کشور است.  بر اساس روش هزینه سفر،  به نظر می­رسد که گردشگران با صرف پول و زمان برای سفر، بر کیفیت محیط مقصد ارزش­گذاری می نمایند (5). اعطای ارزش پولی به محیط زیست، علی­رغم تمام کاستی­های آن، اهمیت اقتصادی استفاده از محیط زیست را آشکار می سازد(6). ارزش­گذاری اقتصادی محیط زیست بر اساس کاربرد آن برای گردشگران، از بسیاری از گزینه­های توسعه­ای تهدید کننده محیط زیست جلوگیری می­نماید.

 روش­های بهره­برداری از محیط زیست طبیعی به تصمیم انسان بستگی دارد، تصمیم در مورد این­که تالابی حفظ و نگهداری شود یا این­که زمین­های جنگلی تبدیل به اراضی کشاورزی گردند،  به انتخاب انسان بستگی دارد (7).

برای این­که بتوان تصمیم عاقلانه­ای در خصوص حفظ کیفیت محیط زیست طبیعی اتخاذ کرد آگاهی از خدمات و ارزش آن­ها ضروری است. ارزش­گذاری مواهب زیست محیطی نیازمند

ابزارهای علمی می باشد. امروزه روش­هایی علمی برای ارزش­گذاری مواهب زیست محیطی وجود دارند که ضمن در نظر گرفتن روش­های لازم ارزش­گذاری، جنبه­های اخلاقی و فلسفی ارزش­گذاری­ها را نیز در نظر می­گیرند.

تعیین ارزش اقتصادی مواهب زیست محیطی به منظور حفظ طبیعت و تصمیم­گیری عقلانی برای استفاده از آن­ها باید با اصول اخلاقی حفظ کیفیت محیط زیست و توجه به حق حیات برای تمامی گونه­ها سازگار باشد. توجیه اخلاقی بر این مبنا استوار است که سایر موجودات نیز حق دارند و مسئولیت اخلاقی ما حکم می­کند که به ادامه حیاتشان کمک کرد. ارزش و ارزش­گذاری را می­توان این­گونه تعریف کرد:

«ارزش به عنوان یک تغییر در رفاه مردم محسوب می­شود، این تغییر ناشی از تغییرات کمی و کیفی که استفاده از یک کالا به­دست می­آید.» (8 ).

«ارزش­گذاری یک ابزار تحلیلی در امور زیست محیطی است که از این ابزار می­توان جهت تصمیم­گیری­های خرد و کلان اقتصادی- زیست محیطی استفاده نمود.» (8 ).

پیشینه تحقیق

هر اکوسیستم آبی یا خشکی (همراه درخت یا بدون درخت) که برای استفاده تفرجگاهی مورد نظر قرار می­گیرد یک منبع طبیعی برای تفرج است. تمایل مردم برای استفاده از یک منطقه به عنوان تفرجگاه عامل تعیین­کننده­ای است که می­تواند آن را به منبع تفرجگاهی تبدیل کند.

منابع تفرجگاهی مانند سایر منایع چه طبیعی و چه غیر طبیعی دارای طبقه بندی مشخصی می­باشد که در زیر اشاره­ای اجمالی به این طبقه بندی­ها می شود:

1- طبقه بندی سیمونز[5] 2- طبقه بندی مناطق بر حسب قابلیت و سازگاری آن­ها با انواع فعالیت­ها 3- طبقه بندی کمیسیون بررسی منابع تفرجگاهی آمریکا[6] 4- طبقه بندی کلاوسون و کنج[7]  5- طبقه بندی تفرجگاه­ها بر حسب فعالیت 6- طبقه­بندی بر اساس ویژگی­های اصلی 7- طبقه بندی پاتمور

به طور کلی به نظر می­رسد که اندیشه ارزش­گذاری تفرجگاه­ها از سال 1974 به بعد به طور جدی پیگیری شده باشد. عمده­ترین پژوهش­های انجام شده در این زمینه را می توان به صورت زیر ارایه نمود (9):

یکی از محققین آمریکایی،  هتلینگ[8]، مدلی را جهت برآورد ارزش تفرجگاهی پارک­ها ارایه کرده که در آن بالاترین هزینه دسترسی که در واقع شامل هزینه متوسط دسترسی افرادی که از دورترین محل به پارک مراجعه نموده­اند به عنوان ارزش تفرجگاهی مورد نظر قرار می­گیرد (8 ).

در سال 1952 وانتروپ[9] پیشنهاد نمود که برای سیستم­های تفرجی آمریکا، ورودیه در نظر گرفته شود تا رابطه بین هزینه و تعداد دفعات استفاده افراد از تفرجگاه­ها مشخص گردد (8 ).

در سال 1962 کمیسیون بررسی منابع تفرجی آمریکا در مورد تفرجگاه­های ساحلی بررسی را از طریق مقایسه ورودیه انجام داد. به این ترتیب که مقایسه­ای بین سواحلی که به طور خصوصی اداره می­شوند و سواحل عمومی که در مجاورت آن­ها واقع هستند، صورت گرفت. نتیجه­ای که از این گزارش به­دست آمده کاهش ورودیه برای استفاده از این گونه تفرجگاه­ها، در صورتی که تمامی این سواحل به تفرجگاه­های خصوصی مبدل شوند، را آشکار می سازد(8 ).

در سال 1963 لرنر مبنای محاسبات خود را بر اساس ورودیه در خواستی صاحبان و اداره کنندگان تفرجگاهی خصوصی قرار داد (8 ).

کنج و دیویس[10] در سال 1966 در مورد آمادگی و تمایل استفاده­کنندگان به پرداخت ورودیه و همین­طور ورودیه پیشنهادی صاحبان تفرجگاه­ها مطالعه کرده­اند. در این زمینه در سال 1967 هینوت[11] نیز بررسی­های مشابهی را انجام داد(10).

در سال 1966 در زمینه تفرجگاه­ها توسط محققانی به نام­های سنکا، آدامز و دیویدسون[12] مطالعاتی انجام شد. این پژوهشگران تاثیر کیفیت عرضه مناطق تفریحی آبی در افزایش و یا کاهش افراد استفاده کننده را مورد بررسی قرار دادند.

 Costanza و همکاران (1997) توانستند متوسط ارزش پیشنهادی را برای کارکرد­های کالاها و خدمات اکوسیستم‌های طبیعی به­دست آورند.  این روش منبع بسیاری از مطالعات ارزش­گذاری در کشور ما محسوب می‌شود.

ارزش اقتصادی منابع آب تالاب Cheimaditida در یونان با استفاده از روش ارزش­گذاری و تهیه پرسشنامه در این رابطه میزان ارزش منابع آب را در عملکرد کاهش مخاطرات طبیعی محاسبه کرده‌اند. این مطالعه در (2000 May) توسط Phoebe Koundouri, Katia Karousakis, Ekin Birol از محققین دانشگاه کمبریج انجام شده است.

در سال 2004 Weiqi CHEN, Huasheng HONG, Yan LIU, Luoping ZHANG, Xiaofeng HOU, Mark RAYMOND تقاضای تفرج و ارزش اقتصادی جزیره Xiamen را در چین انجام دادند. که این مقاله از روش هزینه سفر برای ارزش­گذاری منافع تفرجی ساحل شرقی دریاچه Xiamen در چین استفاده شده است. نتایج این تحقیق مشخص می­کند که ارزش کل ساحل و تفرج آن بالغ بر 53 میلیون دلار می باشد. هم­چنین این مقاله در مورد حفاظت از منابع مهم توریست و مبلغ ورودیه پایدار و مناسب بحث می­کند.

در سپتامبر 2008 مطالعه هزینه سفر برای برآورد ارزش تفرجی پناهگاه پرنده در دریاچهManyas واقع در ترکیه توسط Serkan Gürlük, Erkan Rehber انجام شده است. این تحقیق ارزش اقتصادی تفرجی بازدید از پرندگان در پارک ملی کوشنتی در ترکیه واقع در دریاچه Manyas که یکی از سایت­های رامسر می­باشد را محاسبه کرده است. این دریاچه و پارک، سود قابل توجهی را برای منطقه داشته است. از روش هزینه سفر برای تخمین تقاضای تفرجی برای این پارک استفاده شده است که برابر است با 103320074 دلار امریکا.

در دسامبر سال 2008 آوریل کوک و کریستوفر فلمینگ (Christopher M. Fleming, Averil Cook) ارزش­گذاری دریاچه مکنزی واقع در جزیره فریزر را انجام دادند. این

دریاچه یکی از پربازدید ترین مکانهای طبیعی در جزیره فریزر

است که در روز بالغ بر 2000 نفر بازدید کننده دارد. این مقاله از روش هزینه سفرمنطقه­ای برای به­دست آوردن ارزش تفرجی

این منطقه و دریاچه، برای بازدید­کنندگان استرالیایی و غیر بومی، استفاده کرده است.

در ماه می سال 2009 تاثیر هزینه سفر بر تناوب خرید و سفرهای تفرجی در سوئد توسط ارلین هاگستورم لاندوالر انجام

شده است. مدل ازدیاد سفر برای تفرج و مسافرت­هایی که هدف آن­ها خرید بوده است مورد بررسی قرار گرفت. در این تحقیق برای تعداد سفر برای جاهای مختلف و درآمدهای گروه­های مختلف، هزینه سفر مورد تاکید قرار گرفت. اندازه­گیری حساسیت تغییر قیمت و انعطاف تقاضا محاسبه گردید، که دقت این انعطاف به وسیله شبیه سازی قیمت محاسبه شد.

روش بررسی

روش هزینه سفر در واقع ارزش تفرجی یک منطقه را مورد ارزیابی و سنجش قرار می­دهد. این روش بر اساس مفهوم ساده نسبتا موجهی به این مضمون که هزینه سفر منعکس­کننده ارزش تفریحی مکان می­باشد، استوار است.  به عبارت دیگر مقدار هزینه پرداخت شده توسط بازدیدکنندگان در طی مسافت و بازدید از منطقه در محاسبات در نظر گرفته می­شود (10).

در پرسشنامه­های مورد استفاده از بازدید­کنندگان خواسته می­شود تا نقطه آغاز سفر خود را ذکر کنند. با توجه به پاسخ­های بازدید­کنندگان می­توان هزینه سفر آن­ها را بر آورد نمود و آن را به تعداد بازدید­ها در هر سال ربط داد. رابطه بین هزینه هر بازدید و تعداد بازدید­های انجام شده به صورت منحنی تقاضایی با شیب منفی ترسیم می شود (9).

تعداد بازدید در سال

(نمودار1) یعنی کسانی که در نزدیک محل تفریح زندگی می­کنند در مقایسه با کسانی که دورتر از آن محل زندگی می کنند، تعداد دفعات بیش­تری در هر سال از آن­جا بازدید خواهندکرد.

 

 

 

نمودار 1- منحنی تقاضای روش هزینه سفر

 

 

روش هزینه سفر شامل دو روش هزینه سفر منطقه ای  و روش هزینه سفر انفرادی می­باشد. در رهیافت هزینه سفر منطقه‌ای، در اطراف هر مکان مناطقی به عنوان مناطق متحد المرکز تعریف می­شود،  به گونه­ای که هزینه سفر از تمام نقاط آن منطقه مشخص تقریبا ثابت می­باشد. بازدید­کنندگان از یک محل،  بر­اساس منطقه مبداء خود گروه بندی می­شوند. با مقایسه هزینه عزیمت از یک منطقه، با تعداد افرادی که از آن منطقه عزیمت می­کنند و جمعیت آن منطقه،  می­توان برای هر منطقه یک نقطه مشخص کرد. سپس می­توان با تمامی نقاط، یک منحنی ترسیمی برای منحنی تقاضا رسم نمود.

یکی از نقاط ضعف روش هزینه سفر ( T.C.M ) این است که این روش فقط می­تواند به ارزیابی ارزش کاربران و نه ارزش وجودی بپردازد. علاوه براین، کانون توجه این روش بر ارزش تفریحی معطوف است و در نتیجه ارزش سایر منافع که به بازدید­کنندگان می­رسد،  با استفاده از این روش مقدور و میسر نمی­باشد. به دلیل محدودیت­های روش هزینه سفر، معمولا از این روش برای ارزش­گذاری پیشرفت­ها و اصلاحاتی استفاده می­شود که بر روی دریاچه­ها و پارک­ها انجام شده و از آن­ها عمدتا برای مقاصد تفریحی استفاده می شود(8 ).

روش اجرای تحقیق بر پایه جمع­آوری اطلاعات و داده­های کمی وکیفی، تعیین محدوده جغرافیایی و بازدید از محل، تهیه پرسشنامه، تکمیل پرسشنامه توسط بازدیدکنندگان و نهایتاً تجزیه و تحلیل داده­ها با بهره­گیری از مبانی نظری موجود و استفاده از نرم­افزارهای رایانه­ای SPSS استوار است.

مراحل اجرا:

1- گردآوری اسناد و مدارک،  نشریات گزارشات، کتب داخلی و خارجی مرتبط با موضوع

2- مراجعه به مرکز ذیر ربط جهت مذاکره و مصاحبه و بازدید از محل

3- تهیه پرسشنامه و تکمیل آن توسط بازدیدکنندگان.  مهم­ترین بخش این تحقیق تهیه پرسشنامه و جمع­آوری داده­های خام از جامعه آماری مورد بررسی می­باشد­. جمع­آوری داده­ها از طریق پرسشنامه این امکان را به وجود می­آورد تا بتوان ارتباط نزدیکی با افراد بازدیدکننده برقرار کرد و از تفکرات و دید­گاه آن­ها به عنوان نمونه­ای از جامعه آماری آگاهی پیدا کرد و در آینده در برنامه­ریزی­های توسعه­ای منطقه به کار برد. هم­چنین از طریق پرسشنامه می­توان داده­های بسیار ارزشمندی در رابطه با وضعیت اقتصادی و اجتماعی افراد بازدید کننده به دست آورد و با پردازش آن­ها به نتایج سودمندی دست پیدا کرد. به همین منظور پرسشنامه در سه بخش اقتصادی و اجتماعی و متفرقه طراحی شد و جهت ارزیابی کیفیت سوالها پرسشنامه­ها در 2 نوبت به صورت آزمایشی و مرحله اصلی پژوهش بین بازدید­کنندگان توزیع گردید.

سوالات اقتصادی از عمده­ترین پرسش­ها جهت پردازش و ارزیابی اقتصادی منطقه می­باشد و با توجه به این­که حساسیت افراد نسبت به مسا­ﺋﻞ اقتصادی در مقایسه با سایر موارد بیش­تر است سعی گردید تا از پشت سر هم آوردن آن­ها خود­داری گردد تا به ابن وسیله از حساسیت پاسخ دهندگان به این گونه سوالات کاسته شود.

با حضور در منطقه و انجام پیش آزمون، اشکالات اولیه پرسشنامه­ها برطرف گردید و تعداد پرسشنامه­ها با بهره­گیری از آزمون کران مشخص شد. سپس پرسشنامه­ها به صورت تصادفی در بین نسبتی از بازدیدکنندگان (جامعه آماری) توزیع شد. جهت جمع آوری داده­های اولیه تعداد ١٥٠ پرسشنامه توزیع شد که تعدادی از پرسشنامه­ها پس از مطالعه و بررسی دقیق، به دلیل تکمیل اشتباه،  ناقص و غیر منطقی حذف شدند که در نهایت تعداد ١32 پرسشنامه تکمیل شد و توسط جامعه آماری مورد نظر جهت آنالیزهای تحقیق مورد استفاده قرار گرفت.

4-تهیه نقشه جهت تعیین موقعیت تفرجگاهی و رسم دوایر متحدالمرکز. اساس این روش بر تخمین رابطه بین تعداد بازدیدکنندگان به یک تفرجگاه، بعد مسافت اماکن مسکونی این افراد از تفرجگاه و میانگین هزینه سفر، استوار است. لذا، جهت بررسی فاصله اماکن مسکونی بازدیدکنندگان نسبت به محل استقرار تفرجگاه، نقشه استان تهران و قزوین با مقیاس 1:1000000 تهیه شد. آن­گاه با در نظر گرفتن سد طالقان به عنوان مرکز 5 دایره به فواصل ثابت 18 کیلومتر (معادل 8/1 سانتی­متر بر روی نقشه) ترسیم گردید.

5- محاسبه کل جمعیت ساکن در هر منطقه که در این مطالعه آمارهای جمعیتی شهر تهران، کرج و سایر شهرهایی که بازدید­کنندگان ساکن آن مناطق هستند،  بر اساس داده های سازمان آمار کشور، استخراج گردیده است.

6- جمع­آوری اطلاعات در زمینه تعداد بازدیدکنندگان و تعداد بازدید­ها از منطقه در واحد­های زمانی معین که از طریق پرسشنامه استخراج گردیده است.

7- محاسبه نسبت بازدید در هر ده هزار در هر منطقه (کل بازدید از منطقه تقسیم بر جمعیت در هر ده هزار نفر)

8- محاسبه میانگین مسافت، زمان و هزینه سفر رفت و برگشت برای هر منطقه.

9-تعیین رابطه بین بعد مسافت،  هزینه دسترسی و تعداد افراد مراجعه کننده به منطقه.

10- ترسیم تابع تقاضا برای بازدیدکنندگان با استفاده از رابطه به دست آمده برای منطقه.

هم­چنین هزینه استهلاک نیز محاسبه شده است. در این راستا از طریق نرم افزار SPSS  داده‌های پرسشنامه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در این راستا رابطه بین تابع تفرج، و متغیر های مستقل، واکنش هزینه سفر نسبت به متغیرهای مستقل بررسی شد و در نهایت ارزش تفرجی منطقه برآورد گردید.

بررسی مشخصات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی افراد بازدیدکننده  :

وضعیت جنسی، سنی و تاهل بازدیدکنندگان:

بر اساس پرسشنامه­ها 96/71 درصد افراد بازدیدکننده مرد و 04/28 درصد را زنان تشکیل می­دهند که از این تعداد 12/37 درصد مجرد و 88/62 درصد ﻣﺘﺄهل می­باشند. تحلیل نتایج به دست آمده از منطقه مورد مطالعه طبق پرسشنامه­ها نشان می­دهد که 3/5 درصد افراد بازدید کننده زیر 20 سال، 63/38 درصد افراد بین 20 تا 30 سال، 54/29درصد افراد بین 30 تا 40 سال، 45/20درصد افراد بین 40 تا 50 سال و 08/6 درصد افراد بازدیدکننده بالای 60 سال می­باشند.

سطح سواد بازدیدکنندگان:

با توجه به طبقه بندی موجود در پرسشنامه­ها 57/7 درصد افراد زیر دیپلم، 87/37 درصد افراد دیپلم، 21/46 درصد افراد لیسانس، 75/7 درصد افراد فوق لیسانس و 6/0 درصد افراد هم دارای تحصیلات دکترا بوده­اند.

وضعیت شغلی و درآمدی بازدیدکنندگان:

براساس نتایج به دست آمده 78/28 درصد افراد دارای شغل

آزاد، 30/30 درصد افراد کارمند، 81/6 درصد افراد مدیر، 03/3 درصد افراد بازنشسته، 51/1 درصد افراد بیکار، 9/15 درصد افراد محصل و 67/13 درصد افراد خانه دار بوده­اند. با توجه به طبقه بندی موجود در پرسشنامه­ها 27/27 درصد افراد بازدید­کننده کم تر از 250000 تومان،  15/15 درصد افراد بین 250000تا 350000 تومان، 81/6 درصد بین 350000 تا 450000 تومان، 15/15 درصد افراد بین 450000 تا550000 تومان، 18/18 درصد افراد بین 550000 تا 650000 تومان، 81/6 درصد افراد بین 650000 تا 750000 تومان و 63/10  درصد افراد بیش از 750000 تومان درآمد داشته­اند.

 نحوه بازدید از منطقه توسط بازدید­کنندگان و تعداد همراهان بازدید­کنندگان :

براساس اطلاعات پرسشنامه­ها 94/68 درصد افراد با خانواده از منطقه دیدن کرده­اند و بیش­تر بازدیدکنندگان یعنی 78/28 درصد آن­ها بیش از سه نفر همراه داشته­اند.

بارزترین عامل جذب گردشگر از نظر بازدیدکنندگان و کیفیت منطقه مورد مطالعه از دید بازدیدکنندگان :

55/54 درصد افراد محیط طبیعی را بارزترین عامل جذب گردشگر بیان داشتند و 93/68  درصد افراد کیفیت منطقه را خوب می­دانستند.

مقدار هزینه ای که بازدید کننده متحمل می شود تا به منطقه برسد و مقدار هزینه بازدید کنندگان در منطقه:

14/62 درصد افراد بیش از 15000تومان هزینه می­کنند تا به منطقه برسند و بیش­تر بازدیدکنندگان یعنی  46/45 درصد آن­ها بیش از 15000 تومان در منطقه هزینه می­کنند.

حداکثر مبلغی که بازدیدکنندگان حاضرند به عنوان ورودیه بپردازند:

براساس پرسشنامه ها 03/53 درصد افراد بازدید کننده حاضر به پرداخت کمتر از 1000 تومان می باشند، 36/36 درصد بین 1000 تا 2000 تومان، 3/5 درصد 2000 تا 3000 تومان، 03/3 درصد بین 3000 تا 4000 تومان و 28/2 درصد بیش از 4000 تومان حاضرند به عنوان ورودیه بپردازند

 

 

تحلیل داده ها

برای بررسی و تجزیه تحلیل داده­ها از برنامه SPSS استفاده شد،  به این منظور از دو روش رگرسیون خطی و رگرسیون لگاریتمی استفاده گردید.

در مرحله اول روش رگرسیون خطی مورد استفاده قرار گرفت. پایین بودن ضریب همبستگی و غیرقابل توجیه بودن آمارهای t فرم رگرسیون خطی را به لحاظ توجیه پذیری مناسب قلمداد ننمود.

در مرحله دوم از روش رگرسیون لگاریتمی استفاده شد. با معرفی متغیرهای  به کار رفته در رگرسیون، در برنامه گام به گام متغیرهای توجیه ناپذیر از دیدگاه آزمون­های آماری حذف گردیدند و نهایتا دو مدل زیر برآورد شد.    

LnY= LnC+ a6  Lnx6مدل 1:                                 LnY= 9/363 + (-0/946 × Lnx6)

منفی بودن ضریب a6 بیانگر رابطه منفی بین متغیر مستقل و متغیر وابسته می باشد. براساس معادله برآورد شده می توان نتیجه گرفت که اگر تعداد نفرات (x6) به اندازه 1 درصد افزایش یابد، متوسط هزینه سفر(Y) به اندازه 946/0 درصد کاهش می­یابد. در این مدل R2 (ضریب همبستگی) 673/0 می­باشد.

مدل2:

LnY= LnC+ a6 Lnx6 + a3  Lnx3

LnY= 8/623 + (-0/962 × Lnx6) + (0/287× Lnx3)

ضریب a6 نشان می­دهد که با افزایش یک واحد متغیر مستقل x6، مقدار متغیر وابسته y به اندازه 962/0 واحد کاهش می­یابد، به این معنی که اگر تعداد نفرات به اندازه یک درصد افزایش یابند متوسط هزینه سفر به اندازه 962/0 درصد کاهش می یابد. به همین ترتیب ضریب a3 نشان می­دهد که با افزایش
یک درصد در متغیر مستقل x3 (مصرف سوخت)، مقدار متغیر وابسته y  به اندازه 278/0 درصد افزایش می­یابد.

برآورد مدل 2 مشخص می­کند که هزینه سفر نسبت به میزان مصرف سوخت از انعطاف کمی برخوردار است. مقایسه ضرایب در مدل 2 نشان می­دهد که متغیر مستقل تعداد نفرات نسبت به متغیر مستقل میزان مصرف سوخت دارای تاثیر بیش تری بر متوسط هزینه سفر می­باشد.

منفی بودن ضرایب a6 در هر دو مدل نشان می دهد که متغیر مستقل x6 (تعداد نفرات) ، با متغیر وابسته y (متوسط هزینه سفر)، رابطه معکوس دارد. از طرف دیگر مثبت بودن ضریب a3  نشان می دهد که متغیر مستقلx3  با متغیر وابسته y (متوسط هزینه سفر) رابطه مستقیم دارد. در این مدل R2 (ضریب همبستگی) 713/0 می باشد.

در تحلیل رگرسیون گام به گام از ابتدا 8 متغیر مستقل x1 تا x8[13] درنظر گرفته شد. در مدل 1 تنها یک متغیر وارد شد و 7

متغیر دیگر حذف گردید. در مدل 2، دو متغیر وارد و 6 متغیر خارج شدند. علت این که حداکثر 2 متغیر در رگرسیون وارد شده­اند و بقیه خارج شده­اند این است که با وارد کردن بقیه متغیرها برآورد معادله رگرسیون به لحاظ آماری توجیه پذیر نبوده است. (سطوح معنی داری بقیه متغیرها بیش­تر از سطح خطاپذیری  0/05است) .

برآورد معادله لگاریتمی رگرسیونی:

در این روش به مدل شماره 2 متغیر مستقل x2 (مسافت) اضافه گردید تا تاثیر متغیر اضافه شده بر متغیر وابسته مشخص گردد.


در این روش مدل زیر به لحاظ آماری توجیه پذیرگردید:

LnY= LnC+ a2  Lnx2 + a3  Lnx3 + a6  Lnx6

LnY= 8/571 + (0/013 × Lnx2) + (0/282 × Lnx3) + (- 0/963 × Lnx6)

مقایسه ضرایب در این مدل  نشان می­دهد که متغیر تعداد نفرات نسبت به متغیرهای متوسط مصرف سوخت و مسافت اثرگذاری بیش­تری  بر متغیر وابسته هزینه سفر داشته است.  به عبارت دیگر تغییر به اندازه یک انحراف معیار در متغیر x6 بیش از تغییر به اندازه یک انحراف معیار متغیر x3، در متوسط هزینه سفر تغییر به وجود می­آورد. هم­چنین ضریب متغیر x2 بسیار کوچک است که نشان می­دهد این متغیر تاثیر بسیار کمی بر متغیر وابسته دارد. در این مدل R2 (ضریب همبستگی) 721/0 می باشد.

برآورد ارزش تفرجی به روش هزینه سفر :

از سوی دیگر با توجه به اطلاعات به دست آمده از پرسشنامه­ها  از دیدگاه هزینه سفر نمودار رابطه بین متوسط هزینه سفر افراد بازدیدکننده در هر ناحیه حاصل گردید. طبق نمودار ، رابطه بین متوسط هزینه سفر و مسافت رابطه ای مستقیم می باشد، به این معنی که هرچه مسافت بیشتر می شود، متوسط هزینه سفر برای هر نفر افزایش می یابد،  به این ترتیب که متوسط هزینه سفر از 562500 ریال برای ناحیه 1 که نزدیک­ترین محل به منطقه مورد نظر می­باشد به 12787500 ریال برای ناحیه 5 که دورترین مسافت را نسبت به منطقه مورد مطالعه دارد افزایش یافته است (نمودار2).

 

 

نمودار 2- متوسط هزینه سفر (برحسب ریال) در یک روز تابستان

 

 


 

هم­چنین با بررسی پرسشنامه ها رابطه بین تعداد دفعات بازدید از منطقه نسبت به هر ناحیه و یا به عبارت دیگر رابطه بین تعداد دفعات بازدید از منطقه و مسافت را مشخص نمود.  بر اساس نمودار رابطه بین تعداد دفعات بازدید از منطقه و مسافت رابطه ای مستقیم می­باشد. دلیل این امر این است که هرچه ناحیه دورتر می شود، شعاع دایره بیشتر و درنتیجه محدوده وسیع تری را در بر می­گیرد که جمعیت بیش­تری را در خود

 

 

جای داده است. دلیل دیگر این امر آن است که  ناحیه 5 با این­که دورترین ناحیه نسبت به منطقه می­باشد، اما به دلیل این­که تهران را شامل می شود، قطعا میزان درآمد افراد این ناحیه نسبت به سایر ناحیه ها متفاوت می باشد، هم­چنین گریز از آلودگی شهر تهران،  نبود مناظر طبیعی و هم چنین نزدیک بودن این منطقه و هزینه کم دسترسی به این منطقه نسبت به سایر مکان­ها و حتی استان­های مجاور باعث انتخاب این منطقه شده است.

 

 

 

 

 

 

 

نمودار 3- تعداد دفعات بازدید از منطقه (برحسب ناحیه)

 


رابطه بین هزینه­های انجام شده و تعداد دفعات بازدید نیز بر اساس اطلاعات استخراج شده از پرسشنامه­ها در نمودار 4 مشخص گردیده است. همان­گونه که مشاهده می­شود تعداد دفعات بازدید از منطقه مربوط به منطقه 5 و کم­ترین دفعات مربوط به منطقه 1 بوده است.

 

 

 

 

219

105

92

53

38

21

17

12

9

 

نمودار 4- تعداد دفعات بازدید از منطقه (برحسب هزینه سفر)

 

 

هم­چنین با توجه به اطلاعات به دست آمده نمودار رابطه بین تعداد افراد بازدید کننده و قیمت ورودیه پیشنهادی توسط

 

بازدید­کنندگان منحنی تقاضای تفرجی منطقه در نمودار 5 نیز حاصل گردید.

 

 

 

 

 

 

219

105

92

53

38

21

17

12

9

 

60000

50000

40000

30000

20000

10000

0

نمودار5- تقاضای تفرجی منطقه

 

 

 

از طریق سطح زیر نمودار می­توان ارزش تفرجی سد طالقان را

به­دست آورد که برابر است با:

 

(9×50000)+(12×40000)+(17×30000)+(21×25000)+(38×20000)+(53×15000)+(92×10000)+(105×5000)+(219×0)

 

ارزش تفرجی منطقه در یک روز تابستان = 000/965/4


 

بحث و نتیجه­گیری

با توجه به ضرورت ارزش­گذاری تفرجگاه­ها، در این تحقیق ارزش تفرجی سد طالقان با استفاده از روش هزینه سفرمنطقه­ای تعیین شده است، هم­چنین با توجه به این­که  در این روش جمع آوری داده ها توسط پرسشنامه و یا مصاحبه صورت گرفته است، این امکان فراهم شده است که با مطرح نمودن پرسش­های اجتماعی در زمینه­های مختلف مانند سطح درآمد، سواد و غیره اطلاعات کاملی به­دست آید. این اطلاعات در برنامه­ریزی­­های مرتبط به تأمین نیازهای بازدیدکنندگان و اقدامات لازم برای رفع نارسایی­ها و افزایش ظرفیت­ها حایز اهمیت می­باشند.

طی بررسی مشخص گردید که رابطه بین هزینه سفر، رابطه­ای مستقیم می باشد، به این ترتیب که با افزایش مسافت، هزینه سفر نیز افزایش می­یابد. هم­چنین رابطه بین تعداد دفعات بازدیدی که بازدید­کنندگان از منطقه دارند با مسافت رابطه­ای مستقیم دارد به طوری­که ناحیه 5 که بیش­ترین فاصله را تا منطقه مورد مطالعه دارد،  بیش­ترین تعداد دفعات بازدید را دارا

 

می­باشد که دلیل این امر می­تواند بالا بودن سطح درآمد افراد ساکن این ناحیه نسبت به سایر نواحی و هم­چنین گریز از آلودگی شهر تهران، نبود مناظر طبیعی و هم­چنین نزدیک بودن این منطقه و هزینه کم دسترسی به این منطقه نسبت به سایر مکان­های تفرجی و حتی استان­های مجاورمی­باشد. بررسی متغیر­هایی مانند سطح سواد، درآمد و سن به عنوان شاخص­های اجتماعی بازدیدکنندگان نشان می­دهد که این متغیرها سهم بیش­تری در تاثیرگذاری بر افراد جامعه در استفاده یا عدم استفاده تفریحی از این تفرجگاه دارند. بررسی نتایج مربوط به گروه­های سنی بازدیدکنندگان نشان می­دهد که بیش­ترین تعداد پاسخ­دهندگان یعنی 63/ 38 درصد آن­ها در محدوده سنی 20 تا 30 سال قرار دارند و همبستگی جزیی بین دو متغیر سن و تعداد بازدید کنندگان وجود دارد. میزان تحصیلات، به­دلیل کیفی بودن، نقش مهمی در  جذب بازدیدکنندگان دارد.

 

 

به طوری که اکثر پاسخ­دهندگان دارای تحصیلات دانشگاهی لیسانس می باشند. به عبارت دیگر، رابطه معنا داری بین تعداد بازدیدکنندگان و سطح سواد وجود دارد و افراد با سطح تحصیلی بالاتر، اهمیت بیش­تری برای تفریح و تفرج قایل هستند.

درآمد افراد، یکی از فاکتورهای مهم در ارزیابی اقتصادی تفرجگاه­ها و اثر آن بر روی تقاضا برای تفرج است. اکثر بازدیدکنندگان از نظر درآمدی از طبقه کم درآمد هستند و با افزایش سطح درآمد، از تعداد بازدیدکنندگان کاسته می­شود. لازم به ذکر است، افراد ثروتمند اگرچه قدرت مالی زیادی دارند ولی برای تفریح و استفاده از تفرجگاه ممکن است از نظر زمانی در مضیقه بوده یا تفریحات دیگری را انتخاب کنند.

با بررسی پرسشنامه­ها مشخص گردید که 54/55 درصد افراد به دلیل محیط طبیعی منطقه، این محل را به عنوان تفرجگاه انتخاب کرده­اند و هم­چنین 27/52 درصد افراد بازدیدکننده برپایی چادر را نسبت به سایر موارد گردشگری ترجیح داده­اند که مشخص می نماید محیط طبیعی نسبت به سایر عوامل مانند جاذبه­های تاریخی و فرهنگ و یا گریز از آلودگی شهر سهم بیش­تری در جذب بازدیدکنندگان دارد. بر طبق نظر پرسش­شوندگان 93/68 درصد از آن­ها کیفیت منطقه را به خوبی ارزیابی کرده­اند. این نکته حاکی ازآن است که منطقه ظرفیت لازم برای توسعه گردشگری را دارد.

بررسی تجزیه و تحلیل داده­ها از طریق برنامه SPSS بیان می­دارد که دو متغیر مصرف سوخت و تعداد نفرات، بیش­ترین تاثیر را در هزینه سفر دارند. .هم­چنین برآوردهای حاصل بیانگر این موضوع می­باشد، که به دلیل گستردگی دامنه اطلاعات و متغیرها از روش رگرسیون خطی نمی توان برای به­دست آوردن رابطه بین هزینه سفر و عوامل تاثیر گذار بر آن استفاده کرد. ارزش تفرجی منطقه سد طالقان در روز (در فصل تابستان) 000/965/4 ریال برآوردگردید. این رقم ارزش تفرجی بالای این منطقه را نشان می­دهد و لزوم توجه به مدیریت و توسعه گردشگری این منطقه را آشکار می­سازد.

 

پیشنهادات

به منظور مدیریت منطقی پیشنهاد می­شود در آینده، تحقیقاتی در زمینه ارزش­گذاری سایر جنبه­های این منطقه با استفاده از سایر روش­های ارزش­گذاری انجام گیرد. براساس نتایج این تحقیق، با توجه به بالا بودن ارزش تفرجی این منطقه لازم است توسعه گردشگری آن مورد توجه قرار گیرد. راه­کارهایی که می­توان جهت توسعه گردشگری و بهبود کیفیت بهره برداری از جنبه­های تفرجی منطقه سد طالقان بر اساس نظرات مصاحبه شوندگان پیشنهاد نمود عبارتند از:

ü      تشویق و حمایت بخش خصوصی جهت سرمایه گذاری در صنعت توریسم .

ü    ساخت امکانات و تجهیزات زیر بنایی جهت جذب گردشگران نظیر: امکانات بهداشتی، تسهیلات اقامتی، پارکینگ، امکانات تفریحی و تفرجی و غیره.

ü      راه­اندازی وسایل تفریحی مناسب از قبیل قایق­های موتوری مجهز با قیمت معقول .

ü      ایجاد مراکزی جهت ارایه خدمات اطلاع رسانی و معرفی جاذبه­ها و ارزش­های تفرجی به بازدیدکنندگان.

ü    برآورد ارزش تفرجی منطقه از طریق سایر روش­های ارزش­گذاری برای تایید ارزش بالای تفرجی منطقه.به عنوان مثال استفاده از روش ارزش­گذاری مبتنی بر لذت گرایی (C.V.M) و مقایسه دستاوردهای به دست آمده که با مطالعه انجام گرفته به منظور تایید ارزش بالای منطقه.

ü      ایجاد پایانه­های مسافری برای منطقه جهت تشویق بازدیدکنندگان برای استفاده از حمل و نقل عمومی.

ü      برپایی نمایشگاه و هم­چنین گسترش تبلیغات از طریق بروشور، کتاب و غیره جهت معرفی منطقه .

منابع

  1. آسافو- آجایی، جان، 1381، « اقتصاد محیط زیست یرای غیر اقتصاد دانان »، ترجمه سیاوش دهقانیان و زکریا فرج زاده، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
  2. ترنر، آر.ک. و همکاران، 1374، « اقتصاد محیط زیست »، ترجمه سیاوش دهقانیان و همکاران، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
  3. ترنر.آر.ک. دی پرس وای باتمن، اقتصاد محیط زیست، انتشارات دانشگاه فردوسی ، مشهد،1374.
  4. دهقانیان. سیاوش و همکاران، ١٣٧٥، « اقتصاد اکولوژیک و اقتصاد کشاورزی ارگانیک »، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
  5. دیانت نژاد. مهسا، ١٣٨٢، « ارزشگذاری اقتصادی دریاچه منطقه22 شهرداری تهران بر اساس روش کلاوسون »، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم وتحقیقات تهران.
  6. سازمان آمار کشور
  7. کریم­زادگان. حسن، مبانی اقتصاد محیط زیست، 1379.
  8. مسعودی شهابی. سمیه، تعیین ارزش تفرجی تالاب انزلی به روش هزینه سفرف1384.
  9. فضلی، مینا، ١٣٨٣، « ارزش­گذاری اقتصادی پارک چیتگر بر اساس روش کلاوسون »، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم وتحقیقات تهران.
  10. طباطبایی یزدی. فاطمه، 1380، « ارائه روشهای ارزشگذاری اکوسیستمهای طبیعی با موردی ارزش زیستگاهی پرندگان تالاب میان کاله » ،پایان نامه کارشناسی ارشد مهندسی منابع طبیعی- محیط زیست، دانشگاه تربیت مدرس.
  11.  

 

 

  1. Portney, P.R., 1994. The contingent valuation depate: why economics should care. Journal economic Perspectives
  2. Recreation Function of Wetlands, National Park Service U.S. Department of the Interior
  3. Sohngen, B., «Environmental and Natural Resource Economics», AEDE (Department of Agricultural, Environmental and Development Economics). 2003. www . agecon . ag . ohio – state . edu / class / AEDE531/ Sohngen/ EnvBenefits/ m5les1.htm
  4. Travel Cost Method,

 www.Ecosystemvaluation.org/travel_costs .htm

  1. United nations, Integrated Environmental and Economic Accounting, 2003, SeriesF. No.61.
  2. Venkatachalam, L. (2003). The contingent valuasion method: a review. Environmental Impact Assessment Revew, 24: 89-124
  3. www.sciencedirect.com
  4. www.sid.ir

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



1*- استادیار و عضو هیات علمی، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات (مسئول مکاتبات).

2- دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه اقتصاد محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.

[3]-Assistant Professor and Faculty of Environment and Energy of the Islamic Azad University ,science and research Branch.

[4]-Graduate student Department of Environmental Economics Faculty of Energy and Environment, Islamic Azad University Science and Research Branch.

1- Simmons                                                                                                                                                                                

2- U.S.Outdoor Recreation Resource Review Commission                                                                                               

3- Clawson N.&.j.L.Knetsch                                                                                                                                                      

1-Hotelling                                                                                                                                                                                  

2-Wantrup                                                                                                                                                                                  

3-Knetch & Davis                                                                                                                                                                        

4-Hinote                                                                                                                                                                                       

5- Seneca & Adams & Davidson                                                                                                                             

 

 

 

 

پایداری، توسعه و محیط زیست، دوره اول، شماره1،زمستان 97

برآورد ارزش تفرجی سد طالقان به روش هزینه سفر

زهرا عابدی[1]*

Zah.abedi@gmail.com

پیام محمودکلایه[2]

چکیده

منطقه طالقان واقع در 150 کیلومتری شمال غربی تهران در میان دره بزرگی در کوه­های البرز قرار دارد که منطقه­ای ییلاقی به حساب می­آید. این منطقه به دلیل طبیعت روح­نواز و جاذبه­های تاریخی و فرهنگی گردشگران بسیاری را به سوی خود جلب می­کند. احداث سد طالقان و به طبع آن در­یاچه حاصل از آن تاثیر به­سزایی در منظره طبیعی منطقه دارد که باعث شده به عنوان عامل اصلی و مشوقی برای جذب گردشگر و توریست در منطقه باشد. با توجه به شرایط خاص منطقه، می­توان ارزش­های اقتصادی منطقه را مورد مطالعه قرار داد.  در این مقاله اقدام به بررسی و محاسبه ارزش تفرجگاهی سد طالقان به روش هزینه سفر شده است. به این منظور با در نظر گرفتن سد به عنوان مرکز، نیم­دایره­هایی با فواصل ثابت رسم شده است که مبدأ سفر بازدید­کنندگان را در­ بر ­می­گیرد. سپس داده­های اقتصادی-اجتماعی  استخراج شده از پرسش­نامه­های تکمیلی توسط بازدید­کنندگان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و با توجه به داده­های موجود، نمودار رابطه بین هزینه سفر و شمار مراجعه­کنندگان به منطقه رسم گردید. آن­گاه با در نظر گرفتن ورودیه­های مختلف و اضافه نمودن آن به مجموع هزینه­های دسترسی نسبت جدید مراجعه­کنندگان به­دست آمد و منحنی تقاضای سفر به منطقه ترسیم شد. 

در نهایت ارزش تفرجی منطقه از طریق محاسبه سطح زیر منحنی تقاضا محاسبه گردید که در نتیجه ارزش تفرجی منطقه در هر روز برابر با 000/965/4 ریال می باشد. هم­چنین بیش­تر بازدید­کنندگان از منطقه در محدوده سنی 20-30 سال قرار دارند و اکثریت پاسخ دهندگان دارای مدرک دانشگاهی لیسانس می­باشند و هم­چنین با افزایش درآمد تعداد بازدیدکنندگان کاهش می­یابد.

واژه های کلیدی: ارزش­گذاری اقتصادی، هزینه سفر، ارزش تفرجی، منحنی تقاضای سفر، منطقه سد طالقان.


J.Sus.Dev. &Env., Vol 1, No.1, Winter 2019

 

Estimating the Recreational of Taleghan Dam by Travel Cost Method

 

Zahra Abedi[3]

Zah.abedi@gmail.com

Payam Mahmood Kalayeh[4]

 

Abstract

Taleghan zone is located in 150th km of Northwest of Tehran in a great valley in Alborz Mountains and is considered a summer resort. It attracts many tourists due to its cheering nature and historical and cultural appeals. Construction of Taleghan dam and the resulting lake have a considerable influence on the natural view of this zone and are the main factors for attracting the tourists. Considering the above-mentioned special conditions of the zone, its economic values may be studied. in this research, an action has been made in investigating and calculation of Taleghan dam tourism value through travel cost method. For this purpose, some semicircles with constant intervals have been drawn encompassing the whole regions from which the visitors have come considering the dam as the center. Then the economical and social data obtained from the questionnaires completed by the visitors was analyzed. Considering the available data, the diagram is drawn between travel cost and number of visitors to the region. The new ratio of visitors will then be obtained and the demand curve of the zone will be drawn by considering different entries and its addition to total access costs.

Finally, tourism value of the zone will be calculated through calculating the level below the demand curve. This value is equal 4965000 Rls per day.

Keywords: Economic valuation, Cost of travel, Recreational value, Travel demand curve, Taleghan area.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

 

با توجه به تقاضای روزافزون مردم به تفرجگاه­ها و مراکز تفریحی، تجزیه و تحلیل در مورد این مساله از نقطه نظر اقتصادی و اجتماعی و بررسی کامل خواسته­های مردم و هم­چنین پیش بینی نیازهای تفرجگاهی و اوقات فراغت در آینده الزامی است (1) .امروزه، ارزش­گذاری اقتصادی منابع طبیعی، به­عنوان ابزار مدیریتی مؤثرجهت تصمیم­گیری در زمینه برنامه­ریزی طرح­های  توسعه­ای مورد استفاده­ی مدیران محیط زیست قرار می گیرد (2). معمولاً هدف اصلی ارزش­گذاری در کمک  به تصمیمات مدیریتی، نشان دادن کارآیی اقتصادی کلی، در رابطه با کاربردهای مختلف رقابتی در استفاده از منابع می­باشد. فرض اساسی بر  این نکته استوار است که، منابع باید مختص به کاربردهایی باشند که سود خالص کلی را به جامعه عرضه کنند (3). در صورتی که ارزش­گذاری بر حسب واحدهایی غیر قابل مقایسه با سایر کالاها باشد، انسان­ها غالبا جز «رایگان بودن» تصور دیگری از کالاها و خدمات زیست محیطی ندارند و این امر، در سطح تصمیم­گیری منجر به اتخاذ سیاست­های ناپایدار می شود (4).

هدف این مقاله، تعیین ارزش تفرجی سد طالقان، به عنوان یکی از سدهای مهم کشور است.  بر اساس روش هزینه سفر،  به نظر می­رسد که گردشگران با صرف پول و زمان برای سفر، بر کیفیت محیط مقصد ارزش­گذاری می نمایند (5). اعطای ارزش پولی به محیط زیست، علی­رغم تمام کاستی­های آن، اهمیت اقتصادی استفاده از محیط زیست را آشکار می سازد(6). ارزش­گذاری اقتصادی محیط زیست بر اساس کاربرد آن برای گردشگران، از بسیاری از گزینه­های توسعه­ای تهدید کننده محیط زیست جلوگیری می­نماید.

 روش­های بهره­برداری از محیط زیست طبیعی به تصمیم انسان بستگی دارد، تصمیم در مورد این­که تالابی حفظ و نگهداری شود یا این­که زمین­های جنگلی تبدیل به اراضی کشاورزی گردند،  به انتخاب انسان بستگی دارد (7).

برای این­که بتوان تصمیم عاقلانه­ای در خصوص حفظ کیفیت محیط زیست طبیعی اتخاذ کرد آگاهی از خدمات و ارزش آن­ها ضروری است. ارزش­گذاری مواهب زیست محیطی نیازمند

ابزارهای علمی می باشد. امروزه روش­هایی علمی برای ارزش­گذاری مواهب زیست محیطی وجود دارند که ضمن در نظر گرفتن روش­های لازم ارزش­گذاری، جنبه­های اخلاقی و فلسفی ارزش­گذاری­ها را نیز در نظر می­گیرند.

تعیین ارزش اقتصادی مواهب زیست محیطی به منظور حفظ طبیعت و تصمیم­گیری عقلانی برای استفاده از آن­ها باید با اصول اخلاقی حفظ کیفیت محیط زیست و توجه به حق حیات برای تمامی گونه­ها سازگار باشد. توجیه اخلاقی بر این مبنا استوار است که سایر موجودات نیز حق دارند و مسئولیت اخلاقی ما حکم می­کند که به ادامه حیاتشان کمک کرد. ارزش و ارزش­گذاری را می­توان این­گونه تعریف کرد:

«ارزش به عنوان یک تغییر در رفاه مردم محسوب می­شود، این تغییر ناشی از تغییرات کمی و کیفی که استفاده از یک کالا به­دست می­آید.» (8 ).

«ارزش­گذاری یک ابزار تحلیلی در امور زیست محیطی است که از این ابزار می­توان جهت تصمیم­گیری­های خرد و کلان اقتصادی- زیست محیطی استفاده نمود.» (8 ).

پیشینه تحقیق

هر اکوسیستم آبی یا خشکی (همراه درخت یا بدون درخت) که برای استفاده تفرجگاهی مورد نظر قرار می­گیرد یک منبع طبیعی برای تفرج است. تمایل مردم برای استفاده از یک منطقه به عنوان تفرجگاه عامل تعیین­کننده­ای است که می­تواند آن را به منبع تفرجگاهی تبدیل کند.

منابع تفرجگاهی مانند سایر منایع چه طبیعی و چه غیر طبیعی دارای طبقه بندی مشخصی می­باشد که در زیر اشاره­ای اجمالی به این طبقه بندی­ها می شود:

1- طبقه بندی سیمونز[5] 2- طبقه بندی مناطق بر حسب قابلیت و سازگاری آن­ها با انواع فعالیت­ها 3- طبقه بندی کمیسیون بررسی منابع تفرجگاهی آمریکا[6] 4- طبقه بندی کلاوسون و کنج[7]  5- طبقه بندی تفرجگاه­ها بر حسب فعالیت 6- طبقه­بندی بر اساس ویژگی­های اصلی 7- طبقه بندی پاتمور

به طور کلی به نظر می­رسد که اندیشه ارزش­گذاری تفرجگاه­ها از سال 1974 به بعد به طور جدی پیگیری شده باشد. عمده­ترین پژوهش­های انجام شده در این زمینه را می توان به صورت زیر ارایه نمود (9):

یکی از محققین آمریکایی،  هتلینگ[8]، مدلی را جهت برآورد ارزش تفرجگاهی پارک­ها ارایه کرده که در آن بالاترین هزینه دسترسی که در واقع شامل هزینه متوسط دسترسی افرادی که از دورترین محل به پارک مراجعه نموده­اند به عنوان ارزش تفرجگاهی مورد نظر قرار می­گیرد (8 ).

در سال 1952 وانتروپ[9] پیشنهاد نمود که برای سیستم­های تفرجی آمریکا، ورودیه در نظر گرفته شود تا رابطه بین هزینه و تعداد دفعات استفاده افراد از تفرجگاه­ها مشخص گردد (8 ).

در سال 1962 کمیسیون بررسی منابع تفرجی آمریکا در مورد تفرجگاه­های ساحلی بررسی را از طریق مقایسه ورودیه انجام داد. به این ترتیب که مقایسه­ای بین سواحلی که به طور خصوصی اداره می­شوند و سواحل عمومی که در مجاورت آن­ها واقع هستند، صورت گرفت. نتیجه­ای که از این گزارش به­دست آمده کاهش ورودیه برای استفاده از این گونه تفرجگاه­ها، در صورتی که تمامی این سواحل به تفرجگاه­های خصوصی مبدل شوند، را آشکار می سازد(8 ).

در سال 1963 لرنر مبنای محاسبات خود را بر اساس ورودیه در خواستی صاحبان و اداره کنندگان تفرجگاهی خصوصی قرار داد (8 ).

کنج و دیویس[10] در سال 1966 در مورد آمادگی و تمایل استفاده­کنندگان به پرداخت ورودیه و همین­طور ورودیه پیشنهادی صاحبان تفرجگاه­ها مطالعه کرده­اند. در این زمینه در سال 1967 هینوت[11] نیز بررسی­های مشابهی را انجام داد(10).

در سال 1966 در زمینه تفرجگاه­ها توسط محققانی به نام­های سنکا، آدامز و دیویدسون[12] مطالعاتی انجام شد. این پژوهشگران تاثیر کیفیت عرضه مناطق تفریحی آبی در افزایش و یا کاهش افراد استفاده کننده را مورد بررسی قرار دادند.

 Costanza و همکاران (1997) توانستند متوسط ارزش پیشنهادی را برای کارکرد­های کالاها و خدمات اکوسیستم‌های طبیعی به­دست آورند.  این روش منبع بسیاری از مطالعات ارزش­گذاری در کشور ما محسوب می‌شود.

ارزش اقتصادی منابع آب تالاب Cheimaditida در یونان با استفاده از روش ارزش­گذاری و تهیه پرسشنامه در این رابطه میزان ارزش منابع آب را در عملکرد کاهش مخاطرات طبیعی محاسبه کرده‌اند. این مطالعه در (2000 May) توسط Phoebe Koundouri, Katia Karousakis, Ekin Birol از محققین دانشگاه کمبریج انجام شده است.

در سال 2004 Weiqi CHEN, Huasheng HONG, Yan LIU, Luoping ZHANG, Xiaofeng HOU, Mark RAYMOND تقاضای تفرج و ارزش اقتصادی جزیره Xiamen را در چین انجام دادند. که این مقاله از روش هزینه سفر برای ارزش­گذاری منافع تفرجی ساحل شرقی دریاچه Xiamen در چین استفاده شده است. نتایج این تحقیق مشخص می­کند که ارزش کل ساحل و تفرج آن بالغ بر 53 میلیون دلار می باشد. هم­چنین این مقاله در مورد حفاظت از منابع مهم توریست و مبلغ ورودیه پایدار و مناسب بحث می­کند.

در سپتامبر 2008 مطالعه هزینه سفر برای برآورد ارزش تفرجی پناهگاه پرنده در دریاچهManyas واقع در ترکیه توسط Serkan Gürlük, Erkan Rehber انجام شده است. این تحقیق ارزش اقتصادی تفرجی بازدید از پرندگان در پارک ملی کوشنتی در ترکیه واقع در دریاچه Manyas که یکی از سایت­های رامسر می­باشد را محاسبه کرده است. این دریاچه و پارک، سود قابل توجهی را برای منطقه داشته است. از روش هزینه سفر برای تخمین تقاضای تفرجی برای این پارک استفاده شده است که برابر است با 103320074 دلار امریکا.

در دسامبر سال 2008 آوریل کوک و کریستوفر فلمینگ (Christopher M. Fleming, Averil Cook) ارزش­گذاری دریاچه مکنزی واقع در جزیره فریزر را انجام دادند. این

دریاچه یکی از پربازدید ترین مکانهای طبیعی در جزیره فریزر

است که در روز بالغ بر 2000 نفر بازدید کننده دارد. این مقاله از روش هزینه سفرمنطقه­ای برای به­دست آوردن ارزش تفرجی

این منطقه و دریاچه، برای بازدید­کنندگان استرالیایی و غیر بومی، استفاده کرده است.

در ماه می سال 2009 تاثیر هزینه سفر بر تناوب خرید و سفرهای تفرجی در سوئد توسط ارلین هاگستورم لاندوالر انجام

شده است. مدل ازدیاد سفر برای تفرج و مسافرت­هایی که هدف آن­ها خرید بوده است مورد بررسی قرار گرفت. در این تحقیق برای تعداد سفر برای جاهای مختلف و درآمدهای گروه­های مختلف، هزینه سفر مورد تاکید قرار گرفت. اندازه­گیری حساسیت تغییر قیمت و انعطاف تقاضا محاسبه گردید، که دقت این انعطاف به وسیله شبیه سازی قیمت محاسبه شد.

روش بررسی

روش هزینه سفر در واقع ارزش تفرجی یک منطقه را مورد ارزیابی و سنجش قرار می­دهد. این روش بر اساس مفهوم ساده نسبتا موجهی به این مضمون که هزینه سفر منعکس­کننده ارزش تفریحی مکان می­باشد، استوار است.  به عبارت دیگر مقدار هزینه پرداخت شده توسط بازدیدکنندگان در طی مسافت و بازدید از منطقه در محاسبات در نظر گرفته می­شود (10).

در پرسشنامه­های مورد استفاده از بازدید­کنندگان خواسته می­شود تا نقطه آغاز سفر خود را ذکر کنند. با توجه به پاسخ­های بازدید­کنندگان می­توان هزینه سفر آن­ها را بر آورد نمود و آن را به تعداد بازدید­ها در هر سال ربط داد. رابطه بین هزینه هر بازدید و تعداد بازدید­های انجام شده به صورت منحنی تقاضایی با شیب منفی ترسیم می شود (9).

تعداد بازدید در سال

(نمودار1) یعنی کسانی که در نزدیک محل تفریح زندگی می­کنند در مقایسه با کسانی که دورتر از آن محل زندگی می کنند، تعداد دفعات بیش­تری در هر سال از آن­جا بازدید خواهندکرد.

 

 

 

نمودار 1- منحنی تقاضای روش هزینه سفر

 

 

روش هزینه سفر شامل دو روش هزینه سفر منطقه ای  و روش هزینه سفر انفرادی می­باشد. در رهیافت هزینه سفر منطقه‌ای، در اطراف هر مکان مناطقی به عنوان مناطق متحد المرکز تعریف می­شود،  به گونه­ای که هزینه سفر از تمام نقاط آن منطقه مشخص تقریبا ثابت می­باشد. بازدید­کنندگان از یک محل،  بر­اساس منطقه مبداء خود گروه بندی می­شوند. با مقایسه هزینه عزیمت از یک منطقه، با تعداد افرادی که از آن منطقه عزیمت می­کنند و جمعیت آن منطقه،  می­توان برای هر منطقه یک نقطه مشخص کرد. سپس می­توان با تمامی نقاط، یک منحنی ترسیمی برای منحنی تقاضا رسم نمود.

یکی از نقاط ضعف روش هزینه سفر ( T.C.M ) این است که این روش فقط می­تواند به ارزیابی ارزش کاربران و نه ارزش وجودی بپردازد. علاوه براین، کانون توجه این روش بر ارزش تفریحی معطوف است و در نتیجه ارزش سایر منافع که به بازدید­کنندگان می­رسد،  با استفاده از این روش مقدور و میسر نمی­باشد. به دلیل محدودیت­های روش هزینه سفر، معمولا از این روش برای ارزش­گذاری پیشرفت­ها و اصلاحاتی استفاده می­شود که بر روی دریاچه­ها و پارک­ها انجام شده و از آن­ها عمدتا برای مقاصد تفریحی استفاده می شود(8 ).

روش اجرای تحقیق بر پایه جمع­آوری اطلاعات و داده­های کمی وکیفی، تعیین محدوده جغرافیایی و بازدید از محل، تهیه پرسشنامه، تکمیل پرسشنامه توسط بازدیدکنندگان و نهایتاً تجزیه و تحلیل داده­ها با بهره­گیری از مبانی نظری موجود و استفاده از نرم­افزارهای رایانه­ای SPSS استوار است.

مراحل اجرا:

1- گردآوری اسناد و مدارک،  نشریات گزارشات، کتب داخلی و خارجی مرتبط با موضوع

2- مراجعه به مرکز ذیر ربط جهت مذاکره و مصاحبه و بازدید از محل

3- تهیه پرسشنامه و تکمیل آن توسط بازدیدکنندگان.  مهم­ترین بخش این تحقیق تهیه پرسشنامه و جمع­آوری داده­های خام از جامعه آماری مورد بررسی می­باشد­. جمع­آوری داده­ها از طریق پرسشنامه این امکان را به وجود می­آورد تا بتوان ارتباط نزدیکی با افراد بازدیدکننده برقرار کرد و از تفکرات و دید­گاه آن­ها به عنوان نمونه­ای از جامعه آماری آگاهی پیدا کرد و در آینده در برنامه­ریزی­های توسعه­ای منطقه به کار برد. هم­چنین از طریق پرسشنامه می­توان داده­های بسیار ارزشمندی در رابطه با وضعیت اقتصادی و اجتماعی افراد بازدید کننده به دست آورد و با پردازش آن­ها به نتایج سودمندی دست پیدا کرد. به همین منظور پرسشنامه در سه بخش اقتصادی و اجتماعی و متفرقه طراحی شد و جهت ارزیابی کیفیت سوالها پرسشنامه­ها در 2 نوبت به صورت آزمایشی و مرحله اصلی پژوهش بین بازدید­کنندگان توزیع گردید.

سوالات اقتصادی از عمده­ترین پرسش­ها جهت پردازش و ارزیابی اقتصادی منطقه می­باشد و با توجه به این­که حساسیت افراد نسبت به مسا­ﺋﻞ اقتصادی در مقایسه با سایر موارد بیش­تر است سعی گردید تا از پشت سر هم آوردن آن­ها خود­داری گردد تا به ابن وسیله از حساسیت پاسخ دهندگان به این گونه سوالات کاسته شود.

با حضور در منطقه و انجام پیش آزمون، اشکالات اولیه پرسشنامه­ها برطرف گردید و تعداد پرسشنامه­ها با بهره­گیری از آزمون کران مشخص شد. سپس پرسشنامه­ها به صورت تصادفی در بین نسبتی از بازدیدکنندگان (جامعه آماری) توزیع شد. جهت جمع آوری داده­های اولیه تعداد ١٥٠ پرسشنامه توزیع شد که تعدادی از پرسشنامه­ها پس از مطالعه و بررسی دقیق، به دلیل تکمیل اشتباه،  ناقص و غیر منطقی حذف شدند که در نهایت تعداد ١32 پرسشنامه تکمیل شد و توسط جامعه آماری مورد نظر جهت آنالیزهای تحقیق مورد استفاده قرار گرفت.

4-تهیه نقشه جهت تعیین موقعیت تفرجگاهی و رسم دوایر متحدالمرکز. اساس این روش بر تخمین رابطه بین تعداد بازدیدکنندگان به یک تفرجگاه، بعد مسافت اماکن مسکونی این افراد از تفرجگاه و میانگین هزینه سفر، استوار است. لذا، جهت بررسی فاصله اماکن مسکونی بازدیدکنندگان نسبت به محل استقرار تفرجگاه، نقشه استان تهران و قزوین با مقیاس 1:1000000 تهیه شد. آن­گاه با در نظر گرفتن سد طالقان به عنوان مرکز 5 دایره به فواصل ثابت 18 کیلومتر (معادل 8/1 سانتی­متر بر روی نقشه) ترسیم گردید.

5- محاسبه کل جمعیت ساکن در هر منطقه که در این مطالعه آمارهای جمعیتی شهر تهران، کرج و سایر شهرهایی که بازدید­کنندگان ساکن آن مناطق هستند،  بر اساس داده های سازمان آمار کشور، استخراج گردیده است.

6- جمع­آوری اطلاعات در زمینه تعداد بازدیدکنندگان و تعداد بازدید­ها از منطقه در واحد­های زمانی معین که از طریق پرسشنامه استخراج گردیده است.

7- محاسبه نسبت بازدید در هر ده هزار در هر منطقه (کل بازدید از منطقه تقسیم بر جمعیت در هر ده هزار نفر)

8- محاسبه میانگین مسافت، زمان و هزینه سفر رفت و برگشت برای هر منطقه.

9-تعیین رابطه بین بعد مسافت،  هزینه دسترسی و تعداد افراد مراجعه کننده به منطقه.

10- ترسیم تابع تقاضا برای بازدیدکنندگان با استفاده از رابطه به دست آمده برای منطقه.

هم­چنین هزینه استهلاک نیز محاسبه شده است. در این راستا از طریق نرم افزار SPSS  داده‌های پرسشنامه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در این راستا رابطه بین تابع تفرج، و متغیر های مستقل، واکنش هزینه سفر نسبت به متغیرهای مستقل بررسی شد و در نهایت ارزش تفرجی منطقه برآورد گردید.

بررسی مشخصات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی افراد بازدیدکننده  :

وضعیت جنسی، سنی و تاهل بازدیدکنندگان:

بر اساس پرسشنامه­ها 96/71 درصد افراد بازدیدکننده مرد و 04/28 درصد را زنان تشکیل می­دهند که از این تعداد 12/37 درصد مجرد و 88/62 درصد ﻣﺘﺄهل می­باشند. تحلیل نتایج به دست آمده از منطقه مورد مطالعه طبق پرسشنامه­ها نشان می­دهد که 3/5 درصد افراد بازدید کننده زیر 20 سال، 63/38 درصد افراد بین 20 تا 30 سال، 54/29درصد افراد بین 30 تا 40 سال، 45/20درصد افراد بین 40 تا 50 سال و 08/6 درصد افراد بازدیدکننده بالای 60 سال می­باشند.

سطح سواد بازدیدکنندگان:

با توجه به طبقه بندی موجود در پرسشنامه­ها 57/7 درصد افراد زیر دیپلم، 87/37 درصد افراد دیپلم، 21/46 درصد افراد لیسانس، 75/7 درصد افراد فوق لیسانس و 6/0 درصد افراد هم دارای تحصیلات دکترا بوده­اند.

وضعیت شغلی و درآمدی بازدیدکنندگان:

براساس نتایج به دست آمده 78/28 درصد افراد دارای شغل

آزاد، 30/30 درصد افراد کارمند، 81/6 درصد افراد مدیر، 03/3 درصد افراد بازنشسته، 51/1 درصد افراد بیکار، 9/15 درصد افراد محصل و 67/13 درصد افراد خانه دار بوده­اند. با توجه به طبقه بندی موجود در پرسشنامه­ها 27/27 درصد افراد بازدید­کننده کم تر از 250000 تومان،  15/15 درصد افراد بین 250000تا 350000 تومان، 81/6 درصد بین 350000 تا 450000 تومان، 15/15 درصد افراد بین 450000 تا550000 تومان، 18/18 درصد افراد بین 550000 تا 650000 تومان، 81/6 درصد افراد بین 650000 تا 750000 تومان و 63/10  درصد افراد بیش از 750000 تومان درآمد داشته­اند.

 نحوه بازدید از منطقه توسط بازدید­کنندگان و تعداد همراهان بازدید­کنندگان :

براساس اطلاعات پرسشنامه­ها 94/68 درصد افراد با خانواده از منطقه دیدن کرده­اند و بیش­تر بازدیدکنندگان یعنی 78/28 درصد آن­ها بیش از سه نفر همراه داشته­اند.

بارزترین عامل جذب گردشگر از نظر بازدیدکنندگان و کیفیت منطقه مورد مطالعه از دید بازدیدکنندگان :

55/54 درصد افراد محیط طبیعی را بارزترین عامل جذب گردشگر بیان داشتند و 93/68  درصد افراد کیفیت منطقه را خوب می­دانستند.

مقدار هزینه ای که بازدید کننده متحمل می شود تا به منطقه برسد و مقدار هزینه بازدید کنندگان در منطقه:

14/62 درصد افراد بیش از 15000تومان هزینه می­کنند تا به منطقه برسند و بیش­تر بازدیدکنندگان یعنی  46/45 درصد آن­ها بیش از 15000 تومان در منطقه هزینه می­کنند.

حداکثر مبلغی که بازدیدکنندگان حاضرند به عنوان ورودیه بپردازند:

براساس پرسشنامه ها 03/53 درصد افراد بازدید کننده حاضر به پرداخت کمتر از 1000 تومان می باشند، 36/36 درصد بین 1000 تا 2000 تومان، 3/5 درصد 2000 تا 3000 تومان، 03/3 درصد بین 3000 تا 4000 تومان و 28/2 درصد بیش از 4000 تومان حاضرند به عنوان ورودیه بپردازند

 

 

تحلیل داده ها

برای بررسی و تجزیه تحلیل داده­ها از برنامه SPSS استفاده شد،  به این منظور از دو روش رگرسیون خطی و رگرسیون لگاریتمی استفاده گردید.

در مرحله اول روش رگرسیون خطی مورد استفاده قرار گرفت. پایین بودن ضریب همبستگی و غیرقابل توجیه بودن آمارهای t فرم رگرسیون خطی را به لحاظ توجیه پذیری مناسب قلمداد ننمود.

در مرحله دوم از روش رگرسیون لگاریتمی استفاده شد. با معرفی متغیرهای  به کار رفته در رگرسیون، در برنامه گام به گام متغیرهای توجیه ناپذیر از دیدگاه آزمون­های آماری حذف گردیدند و نهایتا دو مدل زیر برآورد شد.    

LnY= LnC+ a6  Lnx6مدل 1:                                 LnY= 9/363 + (-0/946 × Lnx6)

منفی بودن ضریب a6 بیانگر رابطه منفی بین متغیر مستقل و متغیر وابسته می باشد. براساس معادله برآورد شده می توان نتیجه گرفت که اگر تعداد نفرات (x6) به اندازه 1 درصد افزایش یابد، متوسط هزینه سفر(Y) به اندازه 946/0 درصد کاهش می­یابد. در این مدل R2 (ضریب همبستگی) 673/0 می­باشد.

مدل2:

LnY= LnC+ a6 Lnx6 + a3  Lnx3

LnY= 8/623 + (-0/962 × Lnx6) + (0/287× Lnx3)

ضریب a6 نشان می­دهد که با افزایش یک واحد متغیر مستقل x6، مقدار متغیر وابسته y به اندازه 962/0 واحد کاهش می­یابد، به این معنی که اگر تعداد نفرات به اندازه یک درصد افزایش یابند متوسط هزینه سفر به اندازه 962/0 درصد کاهش می یابد. به همین ترتیب ضریب a3 نشان می­دهد که با افزایش
یک درصد در متغیر مستقل x3 (مصرف سوخت)، مقدار متغیر وابسته y  به اندازه 278/0 درصد افزایش می­یابد.

برآورد مدل 2 مشخص می­کند که هزینه سفر نسبت به میزان مصرف سوخت از انعطاف کمی برخوردار است. مقایسه ضرایب در مدل 2 نشان می­دهد که متغیر مستقل تعداد نفرات نسبت به متغیر مستقل میزان مصرف سوخت دارای تاثیر بیش تری بر متوسط هزینه سفر می­باشد.

منفی بودن ضرایب a6 در هر دو مدل نشان می دهد که متغیر مستقل x6 (تعداد نفرات) ، با متغیر وابسته y (متوسط هزینه سفر)، رابطه معکوس دارد. از طرف دیگر مثبت بودن ضریب a3  نشان می دهد که متغیر مستقلx3  با متغیر وابسته y (متوسط هزینه سفر) رابطه مستقیم دارد. در این مدل R2 (ضریب همبستگی) 713/0 می باشد.

در تحلیل رگرسیون گام به گام از ابتدا 8 متغیر مستقل x1 تا x8[13] درنظر گرفته شد. در مدل 1 تنها یک متغیر وارد شد و 7

متغیر دیگر حذف گردید. در مدل 2، دو متغیر وارد و 6 متغیر خارج شدند. علت این که حداکثر 2 متغیر در رگرسیون وارد شده­اند و بقیه خارج شده­اند این است که با وارد کردن بقیه متغیرها برآورد معادله رگرسیون به لحاظ آماری توجیه پذیر نبوده است. (سطوح معنی داری بقیه متغیرها بیش­تر از سطح خطاپذیری  0/05است) .

برآورد معادله لگاریتمی رگرسیونی:

در این روش به مدل شماره 2 متغیر مستقل x2 (مسافت) اضافه گردید تا تاثیر متغیر اضافه شده بر متغیر وابسته مشخص گردد.


در این روش مدل زیر به لحاظ آماری توجیه پذیرگردید:

LnY= LnC+ a2  Lnx2 + a3  Lnx3 + a6  Lnx6

LnY= 8/571 + (0/013 × Lnx2) + (0/282 × Lnx3) + (- 0/963 × Lnx6)

مقایسه ضرایب در این مدل  نشان می­دهد که متغیر تعداد نفرات نسبت به متغیرهای متوسط مصرف سوخت و مسافت اثرگذاری بیش­تری  بر متغیر وابسته هزینه سفر داشته است.  به عبارت دیگر تغییر به اندازه یک انحراف معیار در متغیر x6 بیش از تغییر به اندازه یک انحراف معیار متغیر x3، در متوسط هزینه سفر تغییر به وجود می­آورد. هم­چنین ضریب متغیر x2 بسیار کوچک است که نشان می­دهد این متغیر تاثیر بسیار کمی بر متغیر وابسته دارد. در این مدل R2 (ضریب همبستگی) 721/0 می باشد.

برآورد ارزش تفرجی به روش هزینه سفر :

از سوی دیگر با توجه به اطلاعات به دست آمده از پرسشنامه­ها  از دیدگاه هزینه سفر نمودار رابطه بین متوسط هزینه سفر افراد بازدیدکننده در هر ناحیه حاصل گردید. طبق نمودار ، رابطه بین متوسط هزینه سفر و مسافت رابطه ای مستقیم می باشد، به این معنی که هرچه مسافت بیشتر می شود، متوسط هزینه سفر برای هر نفر افزایش می یابد،  به این ترتیب که متوسط هزینه سفر از 562500 ریال برای ناحیه 1 که نزدیک­ترین محل به منطقه مورد نظر می­باشد به 12787500 ریال برای ناحیه 5 که دورترین مسافت را نسبت به منطقه مورد مطالعه دارد افزایش یافته است (نمودار2).

 

 

نمودار 2- متوسط هزینه سفر (برحسب ریال) در یک روز تابستان

 

 


 

هم­چنین با بررسی پرسشنامه ها رابطه بین تعداد دفعات بازدید از منطقه نسبت به هر ناحیه و یا به عبارت دیگر رابطه بین تعداد دفعات بازدید از منطقه و مسافت را مشخص نمود.  بر اساس نمودار رابطه بین تعداد دفعات بازدید از منطقه و مسافت رابطه ای مستقیم می­باشد. دلیل این امر این است که هرچه ناحیه دورتر می شود، شعاع دایره بیشتر و درنتیجه محدوده وسیع تری را در بر می­گیرد که جمعیت بیش­تری را در خود

 

 

جای داده است. دلیل دیگر این امر آن است که  ناحیه 5 با این­که دورترین ناحیه نسبت به منطقه می­باشد، اما به دلیل این­که تهران را شامل می شود، قطعا میزان درآمد افراد این ناحیه نسبت به سایر ناحیه ها متفاوت می باشد، هم­چنین گریز از آلودگی شهر تهران،  نبود مناظر طبیعی و هم چنین نزدیک بودن این منطقه و هزینه کم دسترسی به این منطقه نسبت به سایر مکان­ها و حتی استان­های مجاور باعث انتخاب این منطقه شده است.

 

 

 

 

 

 

 

نمودار 3- تعداد دفعات بازدید از منطقه (برحسب ناحیه)

 


رابطه بین هزینه­های انجام شده و تعداد دفعات بازدید نیز بر اساس اطلاعات استخراج شده از پرسشنامه­ها در نمودار 4 مشخص گردیده است. همان­گونه که مشاهده می­شود تعداد دفعات بازدید از منطقه مربوط به منطقه 5 و کم­ترین دفعات مربوط به منطقه 1 بوده است.

 

 

 

 

219

105

92

53

38

21

17

12

9

 

نمودار 4- تعداد دفعات بازدید از منطقه (برحسب هزینه سفر)

 

 

هم­چنین با توجه به اطلاعات به دست آمده نمودار رابطه بین تعداد افراد بازدید کننده و قیمت ورودیه پیشنهادی توسط

 

بازدید­کنندگان منحنی تقاضای تفرجی منطقه در نمودار 5 نیز حاصل گردید.

 

 

 

 

 

 

219

105

92

53

38

21

17

12

9

 

60000

50000

40000

30000

20000

10000

0

نمودار5- تقاضای تفرجی منطقه

 

 

 

از طریق سطح زیر نمودار می­توان ارزش تفرجی سد طالقان را

به­دست آورد که برابر است با:

 

(9×50000)+(12×40000)+(17×30000)+(21×25000)+(38×20000)+(53×15000)+(92×10000)+(105×5000)+(219×0)

 

ارزش تفرجی منطقه در یک روز تابستان = 000/965/4


 

بحث و نتیجه­گیری

با توجه به ضرورت ارزش­گذاری تفرجگاه­ها، در این تحقیق ارزش تفرجی سد طالقان با استفاده از روش هزینه سفرمنطقه­ای تعیین شده است، هم­چنین با توجه به این­که  در این روش جمع آوری داده ها توسط پرسشنامه و یا مصاحبه صورت گرفته است، این امکان فراهم شده است که با مطرح نمودن پرسش­های اجتماعی در زمینه­های مختلف مانند سطح درآمد، سواد و غیره اطلاعات کاملی به­دست آید. این اطلاعات در برنامه­ریزی­­های مرتبط به تأمین نیازهای بازدیدکنندگان و اقدامات لازم برای رفع نارسایی­ها و افزایش ظرفیت­ها حایز اهمیت می­باشند.

طی بررسی مشخص گردید که رابطه بین هزینه سفر، رابطه­ای مستقیم می باشد، به این ترتیب که با افزایش مسافت، هزینه سفر نیز افزایش می­یابد. هم­چنین رابطه بین تعداد دفعات بازدیدی که بازدید­کنندگان از منطقه دارند با مسافت رابطه­ای مستقیم دارد به طوری­که ناحیه 5 که بیش­ترین فاصله را تا منطقه مورد مطالعه دارد،  بیش­ترین تعداد دفعات بازدید را دارا

 

می­باشد که دلیل این امر می­تواند بالا بودن سطح درآمد افراد ساکن این ناحیه نسبت به سایر نواحی و هم­چنین گریز از آلودگی شهر تهران، نبود مناظر طبیعی و هم­چنین نزدیک بودن این منطقه و هزینه کم دسترسی به این منطقه نسبت به سایر مکان­های تفرجی و حتی استان­های مجاورمی­باشد. بررسی متغیر­هایی مانند سطح سواد، درآمد و سن به عنوان شاخص­های اجتماعی بازدیدکنندگان نشان می­دهد که این متغیرها سهم بیش­تری در تاثیرگذاری بر افراد جامعه در استفاده یا عدم استفاده تفریحی از این تفرجگاه دارند. بررسی نتایج مربوط به گروه­های سنی بازدیدکنندگان نشان می­دهد که بیش­ترین تعداد پاسخ­دهندگان یعنی 63/ 38 درصد آن­ها در محدوده سنی 20 تا 30 سال قرار دارند و همبستگی جزیی بین دو متغیر سن و تعداد بازدید کنندگان وجود دارد. میزان تحصیلات، به­دلیل کیفی بودن، نقش مهمی در  جذب بازدیدکنندگان دارد.

 

 

به طوری که اکثر پاسخ­دهندگان دارای تحصیلات دانشگاهی لیسانس می باشند. به عبارت دیگر، رابطه معنا داری بین تعداد بازدیدکنندگان و سطح سواد وجود دارد و افراد با سطح تحصیلی بالاتر، اهمیت بیش­تری برای تفریح و تفرج قایل هستند.

درآمد افراد، یکی از فاکتورهای مهم در ارزیابی اقتصادی تفرجگاه­ها و اثر آن بر روی تقاضا برای تفرج است. اکثر بازدیدکنندگان از نظر درآمدی از طبقه کم درآمد هستند و با افزایش سطح درآمد، از تعداد بازدیدکنندگان کاسته می­شود. لازم به ذکر است، افراد ثروتمند اگرچه قدرت مالی زیادی دارند ولی برای تفریح و استفاده از تفرجگاه ممکن است از نظر زمانی در مضیقه بوده یا تفریحات دیگری را انتخاب کنند.

با بررسی پرسشنامه­ها مشخص گردید که 54/55 درصد افراد به دلیل محیط طبیعی منطقه، این محل را به عنوان تفرجگاه انتخاب کرده­اند و هم­چنین 27/52 درصد افراد بازدیدکننده برپایی چادر را نسبت به سایر موارد گردشگری ترجیح داده­اند که مشخص می نماید محیط طبیعی نسبت به سایر عوامل مانند جاذبه­های تاریخی و فرهنگ و یا گریز از آلودگی شهر سهم بیش­تری در جذب بازدیدکنندگان دارد. بر طبق نظر پرسش­شوندگان 93/68 درصد از آن­ها کیفیت منطقه را به خوبی ارزیابی کرده­اند. این نکته حاکی ازآن است که منطقه ظرفیت لازم برای توسعه گردشگری را دارد.

بررسی تجزیه و تحلیل داده­ها از طریق برنامه SPSS بیان می­دارد که دو متغیر مصرف سوخت و تعداد نفرات، بیش­ترین تاثیر را در هزینه سفر دارند. .هم­چنین برآوردهای حاصل بیانگر این موضوع می­باشد، که به دلیل گستردگی دامنه اطلاعات و متغیرها از روش رگرسیون خطی نمی توان برای به­دست آوردن رابطه بین هزینه سفر و عوامل تاثیر گذار بر آن استفاده کرد. ارزش تفرجی منطقه سد طالقان در روز (در فصل تابستان) 000/965/4 ریال برآوردگردید. این رقم ارزش تفرجی بالای این منطقه را نشان می­دهد و لزوم توجه به مدیریت و توسعه گردشگری این منطقه را آشکار می­سازد.

 

پیشنهادات

به منظور مدیریت منطقی پیشنهاد می­شود در آینده، تحقیقاتی در زمینه ارزش­گذاری سایر جنبه­های این منطقه با استفاده از سایر روش­های ارزش­گذاری انجام گیرد. براساس نتایج این تحقیق، با توجه به بالا بودن ارزش تفرجی این منطقه لازم است توسعه گردشگری آن مورد توجه قرار گیرد. راه­کارهایی که می­توان جهت توسعه گردشگری و بهبود کیفیت بهره برداری از جنبه­های تفرجی منطقه سد طالقان بر اساس نظرات مصاحبه شوندگان پیشنهاد نمود عبارتند از:

ü      تشویق و حمایت بخش خصوصی جهت سرمایه گذاری در صنعت توریسم .

ü    ساخت امکانات و تجهیزات زیر بنایی جهت جذب گردشگران نظیر: امکانات بهداشتی، تسهیلات اقامتی، پارکینگ، امکانات تفریحی و تفرجی و غیره.

ü      راه­اندازی وسایل تفریحی مناسب از قبیل قایق­های موتوری مجهز با قیمت معقول .

ü      ایجاد مراکزی جهت ارایه خدمات اطلاع رسانی و معرفی جاذبه­ها و ارزش­های تفرجی به بازدیدکنندگان.

ü    برآورد ارزش تفرجی منطقه از طریق سایر روش­های ارزش­گذاری برای تایید ارزش بالای تفرجی منطقه.به عنوان مثال استفاده از روش ارزش­گذاری مبتنی بر لذت گرایی (C.V.M) و مقایسه دستاوردهای به دست آمده که با مطالعه انجام گرفته به منظور تایید ارزش بالای منطقه.

ü      ایجاد پایانه­های مسافری برای منطقه جهت تشویق بازدیدکنندگان برای استفاده از حمل و نقل عمومی.

ü      برپایی نمایشگاه و هم­چنین گسترش تبلیغات از طریق بروشور، کتاب و غیره جهت معرفی منطقه .

منابع

  1. آسافو- آجایی، جان، 1381، « اقتصاد محیط زیست یرای غیر اقتصاد دانان »، ترجمه سیاوش دهقانیان و زکریا فرج زاده، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
  2. ترنر، آر.ک. و همکاران، 1374، « اقتصاد محیط زیست »، ترجمه سیاوش دهقانیان و همکاران، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
  3. ترنر.آر.ک. دی پرس وای باتمن، اقتصاد محیط زیست، انتشارات دانشگاه فردوسی ، مشهد،1374.
  4. دهقانیان. سیاوش و همکاران، ١٣٧٥، « اقتصاد اکولوژیک و اقتصاد کشاورزی ارگانیک »، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
  5. دیانت نژاد. مهسا، ١٣٨٢، « ارزشگذاری اقتصادی دریاچه منطقه22 شهرداری تهران بر اساس روش کلاوسون »، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم وتحقیقات تهران.
  6. سازمان آمار کشور
  7. کریم­زادگان. حسن، مبانی اقتصاد محیط زیست، 1379.
  8. مسعودی شهابی. سمیه، تعیین ارزش تفرجی تالاب انزلی به روش هزینه سفرف1384.
  9. فضلی، مینا، ١٣٨٣، « ارزش­گذاری اقتصادی پارک چیتگر بر اساس روش کلاوسون »، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم وتحقیقات تهران.
  10. طباطبایی یزدی. فاطمه، 1380، « ارائه روشهای ارزشگذاری اکوسیستمهای طبیعی با موردی ارزش زیستگاهی پرندگان تالاب میان کاله » ،پایان نامه کارشناسی ارشد مهندسی منابع طبیعی- محیط زیست، دانشگاه تربیت مدرس.
  11.  

 

 

  1. Portney, P.R., 1994. The contingent valuation depate: why economics should care. Journal economic Perspectives
  2. Recreation Function of Wetlands, National Park Service U.S. Department of the Interior
  3. Sohngen, B., «Environmental and Natural Resource Economics», AEDE (Department of Agricultural, Environmental and Development Economics). 2003. www . agecon . ag . ohio – state . edu / class / AEDE531/ Sohngen/ EnvBenefits/ m5les1.htm
  4. Travel Cost Method,

 www.Ecosystemvaluation.org/travel_costs .htm

  1. United nations, Integrated Environmental and Economic Accounting, 2003, SeriesF. No.61.
  2. Venkatachalam, L. (2003). The contingent valuasion method: a review. Environmental Impact Assessment Revew, 24: 89-124
  3. www.sciencedirect.com
  4. www.sid.ir

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



1*- استادیار و عضو هیات علمی، دانشکده محیط زیست و انرژی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات (مسئول مکاتبات).

2- دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه اقتصاد محیط زیست، دانشکده محیط زیست و انرژی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.

[3]-Assistant Professor and Faculty of Environment and Energy of the Islamic Azad University ,science and research Branch.

[4]-Graduate student Department of Environmental Economics Faculty of Energy and Environment, Islamic Azad University Science and Research Branch.

1- Simmons                                                                                                                                                                                

2- U.S.Outdoor Recreation Resource Review Commission                                                                                               

3- Clawson N.&.j.L.Knetsch                                                                                                                                                      

1-Hotelling                                                                                                                                                                                  

2-Wantrup                                                                                                                                                                                  

3-Knetch & Davis                                                                                                                                                                        

4-Hinote                                                                                                                                                                                       

5- Seneca & Adams & Davidson                                                                                                                                              

-1x1= در آمد متوسط ،x2= مسافت ،x3= مصرف سوخت    x4= هزینه مصرف سوخت بر پایه قیمت بنزین آزاد لیتری 400 تومان

x5=  میانگین سن ،x6= تعداد نفر ،x7= میانگین ساعت بازدید    x8= میانگین هزینه جایگزینی مناطق دیگر

               

-1x1= در آمد متوسط ،x2= مسافت ،x3= مصرف سوخت    x4= هزینه مصرف سوخت بر پایه قیمت بنزین آزاد لیتری 400 تومان

x5=  میانگین سن ،x6= تعداد نفر ،x7= میانگین ساعت بازدید    x8= میانگین هزینه جایگزینی مناطق دیگر

  1. آسافو- آجایی، جان، 1381، « اقتصاد محیط زیست یرای غیر اقتصاد دانان »، ترجمه سیاوش دهقانیان و زکریا فرج زاده، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
  2. ترنر، آر.ک. و همکاران، 1374، « اقتصاد محیط زیست »، ترجمه سیاوش دهقانیان و همکاران، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
  3. ترنر.آر.ک. دی پرس وای باتمن، اقتصاد محیط زیست، انتشارات دانشگاه فردوسی ، مشهد،1374.
  4. دهقانیان. سیاوش و همکاران، ١٣٧٥، « اقتصاد اکولوژیک و اقتصاد کشاورزی ارگانیک »، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
  5. دیانت نژاد. مهسا، ١٣٨٢، « ارزشگذاری اقتصادی دریاچه منطقه22 شهرداری تهران بر اساس روش کلاوسون »، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم وتحقیقات تهران.
  6. سازمان آمار کشور
  7. کریم­زادگان. حسن، مبانی اقتصاد محیط زیست، 1379.
  8. مسعودی شهابی. سمیه، تعیین ارزش تفرجی تالاب انزلی به روش هزینه سفرف1384.
  9. فضلی، مینا، ١٣٨٣، « ارزش­گذاری اقتصادی پارک چیتگر بر اساس روش کلاوسون »، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم وتحقیقات تهران.
  10. طباطبایی یزدی. فاطمه، 1380، « ارائه روشهای ارزشگذاری اکوسیستمهای طبیعی با موردی ارزش زیستگاهی پرندگان تالاب میان کاله » ،پایان نامه کارشناسی ارشد مهندسی منابع طبیعی- محیط زیست، دانشگاه تربیت مدرس.
  11.  
 

 

  1. Portney, P.R., 1994. The contingent valuation depate: why economics should care. Journal economic Perspectives
  2. Recreation Function of Wetlands, National Park Service U.S. Department of the Interior
  3. Sohngen, B., «Environmental and Natural Resource Economics», AEDE (Department of Agricultural, Environmental and Development Economics). 2003. www . agecon . ag . ohio – state . edu / class / AEDE531/ Sohngen/ EnvBenefits/ m5les1.htm
  4. Travel Cost Method,

 www.Ecosystemvaluation.org/travel_costs .htm

  1. United nations, Integrated Environmental and Economic Accounting, 2003, SeriesF. No.61.
  2. Venkatachalam, L. (2003). The contingent valuasion method: a review. Environmental Impact Assessment Revew, 24: 89-124
  3. www.sciencedirect.com
  4. www.sid.ir